Previous Verse
Next Verse

Shloka 4

Role-Allocation in Virāṭa’s Court: Nakula, Sahadeva, and Draupadī’s Concealment

ग्रन्थिको नाम नाम्नाहं कर्मतत्‌ सुप्रियं मम । कुशलो>थस्म्यश्वशिक्षायां तथैवाश्वचिकित्सने | प्रियाश्न॒ सततं मे5श्वा: कुरुराज यथा तव,मैं राजसभामें ग्रन्थिक नामसे अपना परिचय दूँगा। घोड़ोंकी देखभालका काम मुझे अत्यन्त प्रिय है। उन्हें भाँति-भाँतिकी चालें सिखाने और उनकी चिकित्सा करनेमें भी मैं निपुण हूँ। कुरुागाज! आपकी ही भाँति मुझे भी घोड़े सदैव प्रिय रहे हैं-

granthiko nāma nāmnāhaṁ karma tat supriyaṁ mama | kuśalo ’thāsmy aśvaśikṣāyāṁ tathaivāśvacikitsane || priyāś ca satataṁ me ’śvāḥ kururāja yathā tava ||

“ในท้องพระโรง ข้าพเจ้าจะถวายตัวด้วยนามว่า ‘ครันถิกะ’ งานดูแลม้าเป็นสิ่งที่ข้าพเจ้ารักยิ่ง ข้าพเจ้าชำนาญในการฝึกม้าให้รู้จักลีลาและจังหวะก้าวนานาประการ และชำนาญในการรักษาอาการเจ็บป่วยของม้าด้วย โอ้กษัตริย์แห่งกุรุ ม้าเป็นที่รักของข้าพเจ้าเสมอ ดังเช่นที่เป็นที่รักของพระองค์”

ग्रन्थिकःGranthika (name/title)
ग्रन्थिकः:
Karta
TypeNoun
Rootग्रन्थिक
FormMasculine, Nominative, Singular
नामname
नाम:
TypeNoun
Rootनामन्
FormNeuter, Nominative, Singular
नाम्नाby the name
नाम्ना:
Karana
TypeNoun
Rootनामन्
FormNeuter, Instrumental, Singular
अहम्I
अहम्:
Karta
TypeNoun
Rootअहम्
FormNominative, Singular
कर्मwork, duty
कर्म:
TypeNoun
Rootकर्मन्
FormNeuter, Nominative, Singular
तत्that
तत्:
TypePronoun
Rootतद्
FormNeuter, Nominative, Singular
सुप्रियम्very dear
सुप्रियम्:
TypeAdjective
Rootसु-प्रिय
FormNeuter, Nominative, Singular
ममof me, my
मम:
TypePronoun
Rootअस्मद्
FormGenitive, Singular
कुशलःskilled
कुशलः:
TypeAdjective
Rootकुशल
FormMasculine, Nominative, Singular
अथand then/also
अथ:
TypeIndeclinable
Rootअथ
अस्मिI am
अस्मि:
TypeVerb
Rootअस्
FormPresent, First, Singular
अश्वशिक्षायाम्in horse-training
अश्वशिक्षायाम्:
Adhikarana
TypeNoun
Rootअश्व-शिक्षा
FormFeminine, Locative, Singular
तथाthus, likewise
तथा:
TypeIndeclinable
Rootतथा
एवindeed, just
एव:
TypeIndeclinable
Rootएव
अश्वचिकित्सनेin horse-treatment/veterinary care
अश्वचिकित्सने:
Adhikarana
TypeNoun
Rootअश्व-चिकित्सन
FormNeuter, Locative, Singular

नकुल उवाच

N
Nakula
G
Granthika (alias)
K
Kururāja (addressed king, i.e., Virāṭa)
H
horses

Educational Q&A

The verse highlights dharma through competent service: even in concealment, one upholds integrity by offering genuine skill and beneficial work. It also underscores self-restraint and adaptability—using one’s strengths responsibly to meet circumstances without abandoning righteous conduct.

During the Pandavas’ incognito year, Nakula explains the identity he will assume at King Virāṭa’s court. He presents himself as ‘Granthika’ and states his expertise in horse-training and veterinary care, noting his lifelong fondness for horses—thereby justifying his role in the royal establishment.