Shloka 1
Virāṭa-parva Adhyāya 29 — Suśarmā’s Counsel and the Coordinated Goharaṇa Plan
वैशम्पायनजी कहते हैं--राजन्! इसके पश्चात् महर्षि शरद्वानके पुत्र कृपाचार्यने उस समय यह बात कही--'राजन्! वयोवृद्ध भीष्मजीने पाण्डवोंके विषयमें जो कुछ कहा है, वह युक्तियुक्त तो है ही, अवसरके अनुकूल भी है
Vaiśampāyana uvāca—rājan! tataḥ paraṁ maharṣi-śaradvat-putraḥ kṛpācāryas tasmin kāle idaṁ vacanam avocat—“rājan! vayo-vṛddhaḥ bhīṣmaḥ pāṇḍavān prati yad uktavān, tat yuktam eva, kālānukūlam api ca.”
ไวศัมปายนะกล่าวว่า “ข้าแต่พระราชา! ต่อจากนั้น กฤปาจารย์ บุตรแห่งมหาฤๅษีศรทวัต ได้กล่าวถ้อยคำในเวลานั้นว่า ‘ข้าแต่พระราชา! สิ่งที่ท่านภีษมผู้ชรากล่าวถึงเหล่าปาณฑพนั้น มิใช่เพียงสมเหตุสมผลเท่านั้น หากยังเหมาะแก่กาละและเหตุการณ์ด้วย’”
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
Sound counsel should be both yuktam (rationally justified) and kālānukūlam (timely and suited to circumstances). The verse highlights ethical statecraft: wisdom is not merely correct in principle, but effective and appropriate in context.
The narrator Vaiśampāyana reports that Kṛpācārya speaks in agreement with Bhīṣma, affirming that Bhīṣma’s remarks about the Pāṇḍavas are reasonable and well-suited to the moment, signaling a consensus among senior Kuru elders on the matter under discussion.