Shloka 22
Virāṭa-parva Adhyāya 25: Kaurava Deliberation and the Search Directive (अन्वेषण-आदेशः)
(श्यालो राज्ञो विराटस्य सेनापतिरुदारधी: । सुदेष्णाया: स वै ज्येष्ठ: शूरो वीरो गतव्यथ: ।।
vaiśampāyana uvāca |
śyālo rājño virāṭasya senāpatir udāradhīḥ |
sudeṣṇāyāḥ sa vai jyeṣṭhaḥ śūro vīro gatavyathaḥ ||
utsāhavān mahāvīryo nītimān balavān api |
yuddhajño ripuvīraghnaḥ siṃhatulyaparākramaḥ ||
prajārakṣaṇadakṣaś ca śatrugrahaṇaśaktimān |
vijitārir ahāyuddhe pracaṇḍo mānavat paraḥ ||
naranārīmanohlādī dhīro vāgmī raṇapriyaḥ |
udāracittaḥ kīcakaḥ ||
sa hato niśi gandharvaḥ strīnimittaṃ narādhipa |
amṛṣyamāṇo duṣṭātmā niśīthe saha sodaraiḥ ||
suhṛdaś cāsya nihatā yodhāś ca pravarā hatāḥ |
priyam etad upaśrutya śatrūṇāṃ ca parābhavam |
kṛtakṛtyaś ca kauravya vidhatsva yad anantaram ||
ไวศัมปายนะกล่าวว่า “กีจกะ—ผู้เป็นน้องเขยของพระเจ้าวิราฏะและเป็นแม่ทัพใหญ่—เป็นผู้มีปัญญาอันสูงส่ง เขาเป็นพี่ชายคนโตของพระนางสุเดษณา เป็นวีรบุรุษผู้กล้าหาญ ไร้ความหวั่นไหว; เปี่ยมด้วยอุตสาหะ มีเดชานุภาพยิ่ง รู้หลักนโยบาย และมีกำลังมาก ชำนาญศิลปะแห่งสงคราม เป็นผู้สังหารยอดนักรบฝ่ายศัตรู กล้าหาญดุจสิงห์; เชี่ยวชาญในการคุ้มครองราษฎร และมีอำนาจปราบปรามปฏิปักษ์; ชนะศัตรูในมหาสงครามทั้งหลาย; ดุดันและทะนงตน; เป็นที่รื่นรมย์แก่ใจทั้งชายและหญิง; มั่นคง วาทศิลป์ดี และรักการรบ—กีจกะผู้ใจกว้างเป็นเช่นนี้ “ข้าแต่นราธิป เพราะเหตุแห่งสตรีคนหนึ่ง กีจกะผู้ใจคับแค้นและจิตชั่วนั้นถูกคันธรรพ์สังหารในยามเที่ยงคืน พร้อมด้วยพี่น้องร่วมครรภ์ของตน มิตรสหายอันเป็นที่รักและยอดนักรบของเขาก็ถูกฆ่าลงด้วย “เมื่อได้ฟังข่าวอันน่ายินดีนี้—ความพ่ายแพ้ของศัตรูทั้งหลาย—โอรสแห่งกุรุ จงถือว่ากิจของท่านสำเร็จแล้ว และจงกระทำสิ่งที่ควรกระทำต่อไป”
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The passage contrasts outward excellence (valor, eloquence, public service) with inner moral failure: unchecked lust, pride, and intolerance lead to ruin. It also implies a dharmic restoration—when power is abused, a corrective force arises, and the oppressor’s fall becomes a turning point for rightful action.
Vaiśampāyana reports that Kīcaka, Virāṭa’s powerful commander and Sudeṣṇā’s eldest brother, has been killed at midnight along with his brothers, said to be by a ‘Gandharva’ due to a woman (Draupadī). His allies and elite soldiers are also slain, and the listener is urged to proceed with the next step now that enemies are brought low.