Shloka 5
Draupadī’s Grief at Seeing the Heroes in Disguise (द्रौपदी-विषादः / वेष-परिभव-वर्णनम्)
(पदभ्यां पर्यचरं चाहं देशान् विषमसंस्थितान् | दुर्गज्छवापदसंकीर्णास्त्वयि जीवति पाण्डव ।।
vaiśampāyana uvāca | padbhyāṃ paryacaraṃ cāhaṃ deśān viṣama-saṃsthitān | durgacchavāpadasaṃkīrṇās tvayi jīvati pāṇḍava || tato ’haṃ dvādaśe varṣe vanya-mūla-phalāśanā | idaṃ puram anuprāptā sudeṣṇā-paricārikā || para-striyam upātiṣṭhe satya-dharma-pathasthitā | tad-anantaraṃ dvādaśa-varṣasyānte vanya-phalāhārā virāṭa-nagaram āgatā sudeṣṇāyāḥ paricārikābhavam || gośīrṣakaṃ padmakaṃ ca hariśyāmaṃ ca candanam | nityaṃ piṃṣe virāṭasya tvayi jīvati pāṇḍava || sāhaṃ bahūni duḥkhāni gaṇayāmi na te kṛte | drupadasya sutā cāhaṃ dhṛṣṭadyumnasya cānujā | agni-kuṇḍāt samudbhūtā naivāyāṃ jātu carāmi bhoḥ || matsya-rāja-samakṣaṃ tu tasya dhūrtasya paśyataḥ | kīcakena parāmṛṣṭā kā nu jīvati mādṛśī ||
ไวศัมปายนะกล่าวว่า “โอ ปาณฑวะ ขณะที่ท่านยังมีชีวิตอยู่ ข้าต้องเดินเท้าผ่านถิ่นทุรกันดารอันขรุขระและยากยิ่ง เต็มไปด้วยสัตว์ร้ายและนกนักล่า ครั้นถึงปีที่สิบสอง ข้ากินรากไม้และผลไม้ป่า แล้วมาถึงนครนี้และเป็นนางกำนัลของสุเทษณา ยืนหยัดอยู่บนหนทางแห่งสัจจะและธรรม บัดนี้ข้ารับใช้สตรีอื่น โอ บุตรแห่งปาณฑุ ขณะที่ท่านยังมีชีวิตอยู่ ข้าต้องบดเครื่องหอมถวายวิราฏทุกวัน—โกศีรษะ ปัทมกะ และจันทน์เขียวเข้ม ถึงกระนั้นเพื่อท่าน ข้ามิได้นับความทุกข์เหล่านี้ ข้าเป็นธิดาทรุปทะ น้องของธฤษฏทยุมน์ กำเนิดจากหลุมเพลิง—แต่ก่อนข้าไม่เคยย่ำเดินบนแผ่นดินเช่นนี้เลย และบัดนี้ต่อหน้าพระราชามัตสยะวิราฏ ขณะที่คนเจ้าเล่ห์นั้นมองอยู่ กีจกะได้ล่วงละเมิดและดูหมิ่นข้า—เจ้าหญิงเช่นข้าจะมีผู้ใดเล่าทนได้และยังมีชีวิตอยู่?”
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The passage highlights steadfastness in satya and dharma even under extreme degradation, while also condemning the abuse of power: a ruler’s court becomes ethically complicit when it witnesses injustice and fails to restrain it.
Draupadī, living incognito in Virāṭa’s palace as Sudeṣṇā’s attendant, laments the hardships of exile and servitude and protests the public outrage committed by Kīcaka in Virāṭa’s presence, framing it as an unbearable dishonor for a princess of her lineage.