Shloka 19
Draupadī’s Grief at Seeing the Heroes in Disguise (द्रौपदी-विषादः / वेष-परिभव-वर्णनम्)
इन्द्रप्रस्थमें जिनकी सवारीके लिये एक लाख रथ प्रस्तुत रहते थे और जिन महाराज युधिष्ठिरकी सेवामें सहस्रों महापराक्रमी राजा बैठा करते थे
indraprasthe yasya yātrāyai lakṣaṁ rathāḥ sadā sajjā āsan, yasya mahārājasya yudhiṣṭhirasya sevāyāṁ sahasraśo mahāparākramā rājāna upaviśanti sma, yasya bhojanālaye nityaṁ lakṣaṁ dāsyaḥ suvarṇa-pātrāṇi haste gṛhītvā divāniśam atithīn bhojayanti sma, yaś ca dātṝṇāṁ śreṣṭho yudhiṣṭhiraḥ pratidinaṁ sahasraśaḥ suvarṇa-mudrā dāne vibhajati sma—sa eva dharmarāja iha dyūte jitena mahānarthakareṇa dhanena jīvana-nirvāhaṁ karoti. enaṁ hi svara-sampannā bahavaḥ sūta-māgadhāḥ sāyaṁ prātaḥ upātiṣṭhan su-mṛṣṭa-maṇi-kuṇḍalāḥ.
ในอินทรปรัสถะ มีรถศึกถึงแสนคันเตรียมพร้อมสำหรับการเสด็จของพระองค์เสมอ มีพระราชาผู้กล้าหาญนับพันนั่งเฝ้ารับใช้พระเจ้ายุธิษฐิระ; ในท้องพระโรงเลี้ยงรับรอง มีนางรับใช้แสนคนถือภาชนะทองคำเลี้ยงดูอาคันตุกะทั้งกลางวันและกลางคืน; และพระองค์ผู้เป็นยอดแห่งผู้ให้ ทรงแจกเหรียญทองนับพันเป็นทานทุกวัน แต่บัดนี้ธรรมหราชองค์นั้นกลับดำรงชีพอยู่ที่นี่ด้วยทรัพย์ซึ่งชนะมาจากการเล่นสกา—ทรัพย์อันก่ออนर्थใหญ่ อีกทั้งกวีสรรเสริญหลวงมากมาย คือพวกสูตและมาคธ ผู้มีเสียงไพเราะ สวมตุ้มหูอัญมณีขัดเงา เคยมาเฝ้าเช้าเย็นเพื่อขับสรรเสริญพระเกียรติ
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The passage highlights the ethical contrast between righteous kingship—marked by generosity, hospitality, and honored status—and the degrading aftermath of adharma-linked choices such as gambling. Even a dharmic person can be forced into dependence on harmful wealth when judgment fails, underscoring vigilance, self-control, and the long shadow of actions.
The narrator recalls Yudhiṣṭhira’s former splendor in Indraprastha—vast resources, constant service by kings, lavish feeding of guests, and daily charity—then contrasts it with his present condition in the Virāṭa episode: living in concealment and sustaining himself through wealth obtained from dice-play, while remembering how bards once praised him morning and evening.