Shloka 7
बृहन्नडाप्रवेशः — Bṛhannadā’s Entry into Virāṭa’s Assembly
विराट उवाच त्वं ब्राह्मणो यदि वा क्षत्रियोडसि समुद्रनेमी श्वररूपवानसि । आचक्ष्व मे तत्त्वममित्रकर्शन न वैश्यकर्म त्वयि विद्यते क्षमम्,विराटने कहा--शत्रुतापन! मुझे तो ऐसा लगता है कि तुम ब्राह्मण अथवा क्षत्रिय हो। समुद्रसे घिरी हुई समूची पृथ्वीके सम्राट्की भाँति तुम्हारा भव्य रूप है; अत: मुझे अपना ठीक-ठीक परिचय दो। यह वैश्य कर्म (गोपालन) तुम्हारे योग्य नहीं है
virāṭa uvāca — tvaṃ brāhmaṇo yadi vā kṣatriyo ’si samudranemīśvararūpavān asi | ācakṣva me tattvam amitrakarśana na vaiśyakarma tvayi vidyate kṣamam ||
วิราฏตรัสว่า “ไม่ว่าเจ้าจะเป็นพราหมณ์หรือกษัตริย์ เจ้าดูประหนึ่งมหาราชผู้ครองแผ่นดินอันมีมหาสมุทรเป็นขอบเขต รูปโฉมของเจ้านั้นสง่างามดุจราชันย์ เพราะฉะนั้น โอ้ผู้ปราบศัตรู จงบอกตัวตนที่แท้จริงแก่เรา งานของไวศยะคือการเลี้ยงโค ย่อมไม่สมควรแก่เจ้า”
विराट उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the dharmic intuition that one’s outward conduct (karma) should align with one’s evident capacity and station (varna/role). Virāṭa reads nobility and martial competence in the stranger’s bearing and therefore doubts the suitability of pastoral vaiśya-work for him, urging truthful self-disclosure.
King Virāṭa addresses a disguised figure serving in his domain and, noticing a majestic, ruler-like presence, suspects he is not truly a cattle-tender. He presses him to reveal his real identity, calling him “subduer of foes” and implying a brāhmaṇa or kṣatriya background.