Shloka 16
बृहन्नडाप्रवेशः — Bṛhannadā’s Entry into Virāṭa’s Assembly
वैशाम्पायन उवाच तथा स राज्ञोडविदितो विशाम्पते- रुवास तत्रैव सुखं नरोत्तम: । न चैनमन्ये5पि विदु: कथंचन प्रादाच्च तस्मै भरणं यथेप्सितम्,वैशम्पायनजी कहते हैं--इस प्रकार प्रजापालक राजा विराटसे अपरिचित रहकर नरश्रेष्ठ सहदेव वहीं गोशालामें रहने लगे। दूसरे लोग भी उन्हें किसी तरह पहचान न सके। राजाने उनके लिये उनकी इच्छाके अनुसार भरण-पोषणकी व्यवस्था कर दी
Vaiśaṃpāyana uvāca: tathā sa rājñā avijñāto viśāṃpateḥ ruvāsa tatraiva sukhaṃ narottamaḥ | na cainam anye 'pi viduḥ kathaṃcana pradād ca tasmai bharaṇaṃ yathepsitam ||
ไวศัมปายนะกล่าวว่า “ดังนั้น บุรุษผู้ประเสริฐ (สหเทวะ) จึงพำนักอยู่ที่นั่นอย่างผาสุก โดยที่พระเจ้าวิราฏมิได้ทรงรู้ตัวตนที่แท้จริง และผู้อื่นก็ไม่อาจจำแนกเขาได้ไม่ว่าด้วยวิธีใด พระราชาทรงจัดการเลี้ยงดูอุปถัมภ์ให้ตามความประสงค์ของเขา”
वैशाम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse highlights rājadharma: a ruler’s duty is to provide protection and sustenance to those residing under his authority, even when their true identity is unknown. Ethical governance is shown through impartial care and proper maintenance.
During the incognito period, Sahadeva remains unrecognized in King Virāṭa’s realm and stays in the cowshed area. No one identifies him, and Virāṭa arranges his upkeep according to his stated needs.