Previous Verse
Next Verse

Shloka 25

Virāṭanagara-nivāsa-nirṇaya

Decision to Reside in Virāṭa’s City

वैदूर्यान्‌ काज्चनान्‌ दान्तान्‌ फलैज्योतीरसै: सह | कृष्णॉल्लोहितवर्णाश्वि निर्वत्स्पामि मनोरमान्‌,मैं पासा खेलनेकी विद्या जानता हूँ और यह खेल मुझे प्रिय भी है, अतः मैं कंक- नामक ब्राह्मण बनकर महामना राजा विराटकी राजसभाका एक सदस्य हो जाऊँगा और वैदूर्यमणिके समान हरी, सुवर्णके समान पीली तथा हाथीदाँतकी बनी हुई काली और लाल रंगकी मनोहर गोटियोंको चमकीले बिन्दुओंसे युक्त पासोंके अनुसार चलाता रहूँगा

yudhiṣṭhira uvāca | vaidūryān kāñcanān dāntān phalair jyotīrasaiḥ saha | kṛṣṇāllohitavarṇāś ca nirvatsyāmi manoramān |

ยุธิษฐิระกล่าวว่า “เรารู้ศิลปะแห่งการเล่นสกา และเกมนี้ก็เป็นที่รักของเรา ดังนั้นเราจะปลอมตนเป็นพราหมณ์นามว่า ‘กังกะ’ เข้าไปเป็นสมาชิกในท้องพระโรงของพระเจ้าวิราฏผู้ทรงพระทัยสูงส่ง แล้วเราจะขยับหมากอันงดงาม—เขียวดุจแก้วไวฑูรย์ เหลืองดุจทอง และบางชิ้นทำด้วยงาช้าง รวมทั้งหมากสีดำและสีแดง—ตามแต้มสกาที่มีจุดส่องประกาย”

वैदूर्यान्cat's-eye gems (vaidūryas)
वैदूर्यान्:
Karma
TypeNoun
Rootवैदूर्य
FormMasculine, Accusative, Plural
काञ्चनान्golden (made of gold)
काञ्चनान्:
Karma
TypeAdjective
Rootकाञ्चन
FormMasculine, Accusative, Plural
दान्तान्ivory (lit. teeth; tusks)
दान्तान्:
Karma
TypeNoun
Rootदन्त
FormMasculine, Accusative, Plural
फलैःwith pips/dots (lit. with fruits/marks)
फलैः:
Karana
TypeNoun
Rootफल
FormNeuter, Instrumental, Plural
ज्योतिःlight; brightness
ज्योतिः:
Karana
TypeNoun
Rootज्योतिस्
FormNeuter, Nominative, Singular
रसैःwith colors/tinges (lit. juices/essences)
रसैः:
Karana
TypeNoun
Rootरस
FormMasculine, Instrumental, Plural
सहtogether with
सह:
Karana
TypeIndeclinable
Rootसह
कृष्णblack
कृष्ण:
Karma
TypeAdjective
Rootकृष्ण
FormMasculine, Nominative, Singular
लोहितred
लोहित:
Karma
TypeAdjective
Rootलोहित
FormMasculine, Nominative, Singular
वर्णान्colors
वर्णान्:
Karma
TypeNoun
Rootवर्ण
FormMasculine, Accusative, Plural
अश्विin/at the dice-game (uncertain reading)
अश्वि:
Adhikarana
TypeNoun
Rootअश्विन्
FormMasculine, Locative, Singular
निर्वत्स्यामिI shall carry on / I shall conduct
निर्वत्स्यामि:
Karta
TypeVerb
Rootनि√वृत्
FormFuture, 1st, Singular
मनोहरान्charming; delightful
मनोहरान्:
Karma
TypeAdjective
Rootमनोहर
FormMasculine, Accusative, Plural

युधिछिर उवाच

Y
Yudhiṣṭhira
K
Kaṅka (brāhmaṇa disguise-name)
K
King Virāṭa
V
Virāṭa’s royal court/assembly
D
dice (pāśa)
G
gaming pieces/counters (phalāni)
V
vaidūrya gem
G
gold
I
ivory

Educational Q&A

Even a dharmic person may adopt a socially humble role and conceal identity for a higher duty—protecting others and fulfilling a vow—yet must remain vigilant about personal weaknesses. Yudhiṣṭhira’s choice highlights strategic restraint: using a known skill (dice) within the ethical frame of the incognito year, while implicitly acknowledging the moral peril that gambling once brought.

At the start of the Virāṭa Parva, the Pāṇḍavas plan their final year of exile in disguise. Here Yudhiṣṭhira declares he will enter King Virāṭa’s court as the brāhmaṇa Kaṅka, serving as a courtly companion skilled in dice, moving attractive gaming pieces and dice as part of his assumed occupation.