Previous Verse
Next Verse

Shloka 39

Araṇi Lost to the Deer: Pāṇḍavas Pursue to Preserve Agnihotra (अरणी-हरण प्रसङ्गः)

सा हैमं रथमास्थाय स्थविरै: सचिवैर्वृ॑ता । तपोवनानि रम्याणि राजर्षीणां जगाम ह,सुवर्णमय रथपर सवार हो बूढ़े मन्त्रियोंसे घिरी हुई वह राजकन्या राजर्षियोंके सुरम्य तपोवनोंमें गयी

sā haimaṃ ratham āsthāya sthaviraiḥ sacivair vṛtā | tapovanāni ramyāṇi rājarṣīṇāṃ jagāma ha ||

พระราชธิดาขึ้นประทับบนรถศึกทองคำ มีเสนาบดีผู้ชราห้อมล้อม แล้วมุ่งไปยังอาศรมป่าอันรื่นรมย์ของเหล่าราชฤๅษี

साshe
सा:
Karta
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
indeed/for emphasis
:
TypeIndeclinable
Rootह (निपात)
ऐमम्golden
ऐमम्:
TypeAdjective
Rootहैम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
रथम्chariot
रथम्:
Karma
TypeNoun
Rootरथ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
आस्थायhaving mounted/ascended
आस्थाय:
TypeVerb
Rootआ-स्था (धातु)
Formक्त्वा (अव्यय-भाव), कर्तरि
स्थविरैःby/with the aged (elderly)
स्थविरैः:
TypeAdjective
Rootस्थविर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन
सचिवैःministers/counsellors
सचिवैः:
Karana
TypeNoun
Rootसचिव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन
वृताsurrounded/attended
वृता:
TypeVerb
Rootवृ (धातु) / वृत (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formक्त (भूतकर्मणि/भूतकृत्), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
तपोवनानिgroves/forests of austerity (hermitages)
तपोवनानि:
Karma
TypeNoun
Rootतपोवन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन
रम्याणिbeautiful/delightful
रम्याणि:
TypeAdjective
Rootरम्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन
राजर्षीणाम्of the royal sages
राजर्षीणाम्:
TypeNoun
Rootराजर्षि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, बहुवचन
जगामwent
जगाम:
TypeVerb
Rootगम् (धातु)
Formलिट् (परिपूर्णभूत/परफेक्ट), प्रथम, एकवचन, परस्मैपद
indeed/for emphasis
:
TypeIndeclinable
Rootह (निपात)

मार्कण्डेय उवाच

मार्कण्डेय (Mārkaṇḍeya, speaker)
राजकन्या (princess)
हैम रथ (golden chariot)
स्थविर सचिव (aged ministers/counselors)
तपोवन (ascetic forest hermitages)
राजर्षि (royal sages)

Educational Q&A

The verse highlights a dharmic pattern: worldly authority and wealth (a golden chariot) are best guided by wise counsel (aged ministers) and oriented toward spiritual centers (tapovanas of royal sages), implying that governance and personal decisions gain legitimacy when aligned with ascetic wisdom and righteous guidance.

Mārkaṇḍeya narrates that a princess, accompanied by senior ministers, mounts a golden chariot and travels to the beautiful hermitages of royal sages—indicating a purposeful journey toward sages for refuge, advice, or the fulfillment of a significant vow or quest.