Shloka 23
Araṇi Lost to the Deer: Pāṇḍavas Pursue to Preserve Agnihotra (अरणी-हरण प्रसङ्गः)
जब सावित्रदेवी अन्तर्धान हो गयीं, तब वीर राजा अश्वपति भी अपने नगरको चले गये और प्रजाका धर्मपूर्वक पालन करते हुए अपने राज्यमें ही रहने लगे ।। कम्मिंश्चित् तु गते काले स राजा नियतव्रतः । ज्येष्ठायां धर्मचारिण्यां महिष्यां गर्भभादधे,प्राप्ते काले तु सुषुवे कनन््यां राजीवलोचनाम् । क्रियाश्व तस्या मुदितश्चक्रे च नृपसत्तम: समय प्राप्त होनेपर महारानीने एक कमलनयनी कन्याको जन्म दिया तथा नृपश्रेष्ठ अश्वपतिने अत्यन्त प्रसन्न होकर उसके जातकर्म आदि संस्कार सम्पन्न करवाये
kasmaiṁścit tu gate kāle sa rājā niyatavrataḥ | jyeṣṭhāyāṁ dharmacāriṇyāṁ mahiṣyāṁ garbham ādadhe || prāpte kāle tu suṣuve kanyāṁ rājīvalocanām | kriyāś ca tasyā muditaś cakre ca nṛpasattamaḥ ||
ครั้นสาวิตรีเทวีอันตรธานแล้ว พระเจ้าอัศวปติก็เสด็จกลับพระนคร และประทับอยู่ในราชอาณาจักร ทรงอภิบาลไพร่ฟ้าตามธรรมะ. กาลล่วงไปบ้าง พระราชาผู้มั่นคงในพรตได้ทรงให้พระมเหสีเอกผู้ประพฤติธรรมะทรงครรภ์. ครั้นถึงกำหนด พระนางประสูติพระธิดาผู้มีดวงเนตรดุจดอกบัว และพระราชาผู้ประเสริฐยิ่งทรงปีติยินดี โปรดให้ประกอบพิธีกรรมอันพึงมีแก่ทารก เริ่มด้วยพิธีชาตกรรม
मार्कण्डेय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights dharma as the proper frame for personal and royal life: self-restraint (niyata-vrata), righteous conduct in the household, and the performance of prescribed saṁskāras. Joy is affirmed, but it is expressed through orderly, dharma-grounded action.
After time passes, King Aśvapati’s chief queen conceives and later gives birth to a lotus-eyed daughter. The king, delighted, performs the customary birth rites for the child.