Shloka 153
Adhyāya 290: Kuntī’s Mantra-Parīkṣā and the Appearance of Sūrya (कुन्ती–सूर्यसंवादः)
प्रहर्तुमैच्छत् त॑ं चास्य प्रासं चिच्छेद लक्ष्मण: । लक्ष्मणके तीखे बाणोंसे टूक-टूक होकर वे तोमर पृथ्वीपर बिखर गये। तब महावेगशाली वालिपुत्र श्रीमान् अंगदने एक वृक्ष उठा लिया और दौड़कर इन्द्रजित॒के मस्तकपर उसे दे मारा; परंतु इन्द्रजित् इससे तनिक भी विचलित न हुआ। उस पराक्रमी वीरने प्रासद्वारा अंगदकी छातीमें प्रहार करनेका विचार किया, किंतु लक्ष्मणने उसे पहले ही काट गिराया
prahartum aicchat taṃ cāsya prāsaṃ ciccheda lakṣmaṇaḥ | lakṣmaṇake tīkṣṇe bāṇoṃ se ṭūk-ṭūk hokar ve tomara pṛthvīpar bikhar gaye | tataḥ mahāvegāśālī vāliputraḥ śrīmān aṅgadaḥ ekaṃ vṛkṣam utpāṭya dhāvan indrajitaḥ mastake tam abhyahanat | parantu indrajit tena tanik api na vicacāla | sa parākrama-vīraḥ prāsena aṅgadasya vakṣasi prahartuṃ matim akarot, kintu lakṣmaṇaḥ taṃ prāk eva chittvā pātayām āsa |
มารกัณฑेयกล่าวว่า—พระลักษมณ์หมายจะเข้าฟัน จึงตัด “ประสา” (หอก) ที่พุ่งเข้าหาตนเสียก่อน ด้วยศรอันคมกล้าของพระลักษมณ์ เหล่า “โตมร” (หลาว/หอกสั้น) แตกเป็นเสี่ยง ๆ กระจายเกลื่อนพื้นดิน ครั้นแล้วองคท ผู้ทรงเกียรติ บุตรแห่งวาลี ผู้มีความเร็วใหญ่หลวง ถอนต้นไม้ทั้งต้นแล้ววิ่งเข้าฟาดลงบนเศียรของอินทรชิต แต่ถึงกระนั้นอินทรชิตก็มิได้หวั่นไหวแม้แต่น้อย วีรบุรุษผู้เกรียงไกรนั้นจึงคิดจะใช้หอกแทงอกองคท ทว่าพระลักษมณ์รู้ทันภัย ตัดหอกนั้นเสียก่อนและทำให้ตกลง
मार्कण्डेय उवाच
Educational Q&A
Prowess is inseparable from vigilance and responsibility: Lakṣmaṇa’s excellence is shown in anticipating danger and protecting others, while Indrajit’s steadiness illustrates the ideal of composure under assault. Courage without alert restraint can become reckless; disciplined action sustains dharmic conduct even in war.
In the battle, Lakṣmaṇa intercepts and cuts down a spear aimed at him, shattering the javelins. Aṅgada uproots a tree and strikes Indrajit’s head, but Indrajit remains unmoved. Indrajit then attempts to spear Aṅgada’s chest, yet Lakṣmaṇa again prevents the blow by severing the spear beforehand.