Adhyaya 287
Karṇa-kuṇḍala-kavaca-jijñāsā; Kuntibhoja’s hospitality and Pṛthā’s appointment (कर्णकुण्डलकवचजिज्ञासा)
Upa-parva: Kuntī–Sūrya–Karna Upākhyāna (Account of Kuntī’s boon and Karṇa’s birth-marks)
Janamejaya questions Vaiśaṃpāyana about the concealed matter concerning Karṇa—specifically, what his kuṇḍalas and kavaca were like and from where they originated. Vaiśaṃpāyana agrees to disclose the secret and begins by narrating an earlier court episode: a formidable, radiant brāhmaṇa ascetic arrives before King Kuntibhoja, requesting permission to reside and take alms-food in the king’s house under conditions of non-interference, freedom of movement, and respectful treatment regarding bed and seat. Kuntibhoja consents and then introduces his virtuous daughter Pṛthā (Kuntī), instructing her to serve and honor the guest without contempt and to grant whatever the ascetic asks, emphasizing the high spiritual power of brāhmaṇas and the dangers of provoking them. He further frames Pṛthā’s lineage and upbringing, urging humility and careful conduct so that pleasing the boon-giving ascetic will yield welfare for the household and avert ruin. The chapter thus sets the ritual-ethical and interpersonal preconditions for the later revelation about Karṇa’s divine paternity and birth-marks.
Chapter Arc: मार्कण्डेय युधिष्ठिर से कहते हैं—जब वानर-सेना शिविर में प्रवेश ही कर रही थी, तभी रावणानुगा राक्षसों की टुकड़ियाँ अचानक धावा बोल देती हैं, मानो अँधेरे से निकली हुई विपत्ति। → राक्षस अन्तर्धान-विद्या से अदृश्य होकर वार करते हैं; विभीषण उनकी चाल पहचानकर ‘अन्तर्धान-वध’ का उपाय करता है। उधर दोनों सेनाओं में जो-जिसे अपने योग्य प्रतिद्वन्द्वी समझता है, वही उससे भिड़ जाता है—युद्ध एक-एक युगल-द्वन्द्व में बँटकर और भी उग्र हो उठता है। → रावण स्वयं राम पर शक्ति-शूल-खड्ग की वर्षा करता है और राम भी रावण पर तीक्ष्ण आयस बाणों से प्रत्याघात करते हैं; साथ ही विभीषण और प्रहस्त के बीच पंखयुक्त बाणों की घोर वर्षा होती है। महास्त्रों का ऐसा समागम होता है कि त्रिलोकी तक कम्पित-सी प्रतीत होती है। → युद्ध का वेग देवासुर-संग्राम जैसा भयावह बनकर स्थिर हो जाता है—कोई पक्ष निर्णायक रूप से टूटता नहीं, पर दोनों ओर की शक्ति और संकल्प की पराकाष्ठा प्रकट हो जाती है। → राम-रावण का द्वन्द्व और महास्त्रों की टक्कर अगले क्षण किस ओर झुकेगी—यह अनिर्णीत रहकर कथा को आगे धकेल देती है।
Shlokas
Verse 1
हि आय न (0) हि २ 7 पज्चाशीर्त्याधिकद्विशततमो< ध्याय: श्रीराम और रावणकी सेनाओंका दन्डयुद्ध मार्कण्डेय उवाच ततो निविशमानांस्तान् सैनिकान् रावणानुगा: । अभिजममुर्गणानेके पिशाचक्षुद्ररक्षसाम्
มารกัณเฑยะกล่าวว่า— โอ้ยุธิษฐิระ! ครั้นกองทัพนั้นกำลังเข้าสู่ค่ายและเริ่มตั้งมั่น เหล่าพิศาจและยักษ์ชั้นต่ำจำนวนมาก ผู้เป็นพวกของทศกัณฐ์ ก็กรูกันเข้ามาโจมตีพวกเขา
Verse 2
पर्वण: पतनो जम्भ: खर: क्रोधवशो हरि: । प्ररुजश्चारुजश्चैव प्रघसश्चैवमादय:
มารกัณฑेयกล่าวว่า “โอ้ ยุธิษฐิระ! ครั้นกองทัพวานรเริ่มย่างเข้าสู่ค่าย บรรดาหมู่ปิศาจและยักษ์ชั้นต่ำในกองทัพทศกัณฐ์—ปัรวณะ ปตนะ ชัมภะ ขระ โกรธวศะ หริ ประรุชะ อรุชะ ประฆสะ และอื่น ๆ—ก็พุ่งกรูออกมา แล้วโถมเข้าจู่โจมพวกเขาโดยฉับพลัน”
Verse 3
ततो$भिपततां तेषामदृश्यानां दुरात्मनाम् । अन्तर्धानवधं तज्ज्ञक्षकार स विभीषण:
แล้วเหล่าผู้ชั่วร้ายเหล่านั้นก็ใช้วิชาอันตรธานทำตนให้ล่องหนแล้วกรูกันเข้าจู่โจม แต่พิเภกผู้ชำนาญในวิชานั้น ได้ทำลายอำนาจแห่งการล่องหนของพวกเขาเสีย
Verse 4
ते दृश्यमाना हरिभिव॑लिभिर्दूरपातिभि: । निहता: सर्वशो राजन् महीं जग्मुर्गतासव:
ครั้นแล้วเหล่ายักษ์ทั้งหลายก็ปรากฏแก่สายตาของวานรผู้เกรียงไกร ผู้สามารถกระโจนได้ไกล โอ้พระราชา! เหล่าวานรเข้าตีจากทุกทิศ กระโจนซ้ำแล้วซ้ำเล่า จนยักษ์เหล่านั้นสิ้นชีวิตล้มลงสู่พื้นดิน
Verse 5
अमृष्यमाण: सबलो रावणो निर्ययावथ । राक्षसानां बलैघोंरै: पिशाचानां च संवृतः,रावणके लिये यह बात असह्ाय हो उठी। वह पिशाचों तथा राक्षसोंकी भयंकर सेनासे घिरा हुआ दल-बलके साथ लंकासे बाहर निकला
เรื่องนั้นทศกัณฐ์ทนมิได้ เขาจึงยกกำลังออกจากลงกา พร้อมด้วยไพร่พล โดยมีหมู่ยักษ์อันน่าสะพรึงและฝูงปิศาจห้อมล้อมติดตาม
Verse 6
युद्धशास्त्रविधानज्ञ उशना इव चापर: । व्यूह्ू चौशनसं व्यूहं हरीनभ्यवहारयत्
เขาเชี่ยวชาญบัญญัติแห่งศาสตร์สงคราม ประหนึ่งอุศนา (ศุกราจารย์) อีกผู้หนึ่ง ครั้นจัดกระบวนทัพตามคติของอุศนาแล้ว ก็รุกกดและล้อมกองวานรไว้รอบด้าน
Verse 7
राघवस्तु विनिर्यान्तं व्यूडानीकं दशाननम् | बा्हस्पत्यं विधिं कृत्वा प्रत्यव्यूहन्निशाचरम्
เมื่อราฆวะ (พระศรีราม) เห็นทศกัณฐ์ราวณะยกออกจากนคร พร้อมกองทัพจัดเป็นกระบวนทัพศึก พระองค์ก็ทรงปฏิบัติตามวิธีที่พระพฤหัสบดีสอนไว้ จัดกระบวนทัพโต้ตอบขึ้นรับมืออสูรผู้ท่องราตรีนั้น
Verse 8
समेत्य युयुधे तत्र ततो रामेण रावण: । युयुधे लक्ष्मणश्नापि तथैवेन्द्रजिता सह
ครั้นมาประจันหน้ากัน ณ ที่นั้น ราวณะก็เข้ารบกับพระราม; และในเวลาเดียวกัน พระลักษมณ์ก็เริ่มต่อสู้กับอินทรชิตเช่นกัน
Verse 9
विरूपाक्षेण सुग्रीवस्तारेण च निखर्वट: । तुण्डेन च नलस्तत्र पटुश: पनसेन च
ณ ที่นั้น สุครีวะเข้ารบกับวิรูปากษะ; รากษสชื่อ นิคารวฏะ ปะทะกับวานรชื่อ ตารา; นละเผชิญหน้ากับทุณฑะผู้ท่องราตรี; และรากษสชื่อ ปฏุศะ ก็รบกับวานรชื่อ ปนสะ
Verse 10
विषहां यं हि यो मेने स स तेन समेयिवान् । युयुधे युद्धवेलायां स्वबाहुबलमाश्रित:,जो जिसे अपने जोड़का समझता था, उसीके साथ उसकी भिड़न्त हुई। सबलोग युद्धके समय अपने बाहुबलका आश्रय ले शत्रुका सामना करते थे
ผู้ใดเห็นว่าอีกฝ่ายมีฤทธิ์เดชทัดเทียมตน ผู้นั้นก็เข้าประชิดกับคู่ต่อสู้นั้นเอง ครั้นถึงยามศึก ทุกคนอาศัยกำลังแขนของตน เข้าประจัญหน้าศัตรูโดยตรง
Verse 11
स सम्प्रहारो ववृधे भीरूणां भयवर्धन: । लोमसंहर्षणो घोर: पुरा देवासुरे यथा
การปะทะนั้นทวีความรุนแรงยิ่งขึ้น—เพิ่มความหวาดหวั่นแก่ผู้ขลาด ทำให้ขนลุก และน่าสะพรึงกลัว; ประหนึ่งศึกอันน่ากลัวระหว่างเทพกับอสูรในกาลก่อน
Verse 12
रावणो राममानर्छच्छक्तिशूलासिवृष्टिभि: । निशितैरायसैस्तीक्ष्ण रावणं चापि राघव:
มารกัณเฑยะกล่าวว่า—ราวณะระดมอาวุธดุจพายุ ทั้งหอก ตรีศูล และดาบ ถาโถมใส่พระรามจนบังเกิดความทุกข์แสนสาหัส; แต่พระราฆวะผู้มั่นคงในศึกก็โต้กลับด้วยศรเหล็กอันคมกริบ ทำให้ราวณะระทมอย่างยิ่ง
Verse 13
तथैवेन्द्रजितं यत्तं लक्ष्मणो मर्मभेदिभि: । इन्द्रजिच्चापि सौमित्रिं बिभेद बहुभि: शरै:
มารกัณเทยะกล่าวว่า—ฉันนั้นแล ลักษมณะได้ยิงอินทรชิตผู้พร้อมรบด้วยศรเจาะจุดสำคัญ; และอินทรชิตก็สวนกลับ แทงสௌมิตรี (ลักษมณะ) ด้วยศรเป็นอันมาก
Verse 14
विभीषण: प्रहस्तं च प्रहस्तश्न विभीषणम् । खगपत्रै: शरैस्तीक्ष्णैरभ्यवर्षद् गतव्यथ:
มารกัณเทยะกล่าวว่า—วิภีษณะโปรยศรคมติดขนใส่ประหัสดะ และประหัสดะก็โปรยศรเช่นนั้นใส่วิภีษณะ; แต่ทั้งสองหาได้แสดงอาการเจ็บปวดหรือหวั่นไหวไม่
Verse 15
तेषां बलवतामासीन्महास्त्राणां समागम: | विव्यथु: सकला येन त्रयो लोकाश्चराचरा:
มารกัณเทยะกล่าวว่า—ท่ามกลางนักรบผู้ทรงกำลังเหล่านั้น ได้เกิดการประจวบปะทะอันน่าสะพรึงของมหาศัสตรา; ความน่ากลัวของการปะทะนั้นทำให้สรรพสัตว์ทั้งเคลื่อนไหวและนิ่งอยู่ในสามโลกสั่นสะท้านและเดือดร้อน
Verse 285
इति श्रीमहाभारते वनपर्वणि रामोपाख्यानपर्वणि रामरावणद्वन्ड्युद्धे पज्चाशीत्यधिकद्वधिशततमो< ध्याय:
ดังนี้ ในศรีมหาภารตะ ตอนวนปรวะ ในภาครามุปาขยานะ บทที่ ๒๘๕ อันพรรณนาศึกดวลระหว่างพระรามกับราวณะ ก็ถึงกาลอวสาน
Frequently Asked Questions
The court must balance sovereign control of the household with unconditional guest-rights: granting an ascetic freedom and fulfilling requests without resentment, despite the potential risk such power introduces to domestic and political order.
Sustained humility, careful speech, and consistent service toward a boon-bearing guest are presented as practical dharma—protecting the family and enabling auspicious outcomes through disciplined hospitality.
No formal phalaśruti is stated; the chapter instead provides consequential framing—asserting that offense to a powerful brāhmaṇa can destroy a lineage, while proper honor secures welfare—thereby functioning as implicit moral commentary.
Read Mahabharata in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.