Shloka 31
Dvaītavana: Brahmaghoṣa, Rṣi-saṅgha, and Baka Dālbhyā’s Upadeśa to Yudhiṣṭhira
तं॑ ते वनगतं दृष्टवा कस्मान्मन्युर्न वर्धते । परंतप! जिन्होंने पराजित नरेशोंके दिये हुए अद्भुत आकारवाले रथों, घोड़ों और हाथियोंसे घिरे हुए कितने ही राजाओंसे बलपूर्वक धन लिये थे, जो एक ही वेगसे पाँच सौ बाणोंका प्रहार करते हैं, उन्हीं अर्जुनको वनवासका कष्ट भोगते देख शत्रुओंपर आपका क्रोध क्यों नहीं बढ़ता? || २९-३० $ ।। श्यामं बृहन्तं तरुणं चर्मिणामुत्तमं रणे
vaiśampāyana uvāca | taṁ te vanagataṁ dṛṣṭvā kasmān manyur na vardhate | paraṁtapa |
ไวศัมปายนะกล่าวว่า “โอ้ผู้เผาผลาญศัตรู! เมื่อเห็นอรชุนผู้นั้นไปสู่วิถีป่าไพร เหตุใดโทสะของท่านจึงไม่เพิ่มพูน? เขาผู้เคยถูกแวดล้อมด้วยรถศึก ม้า และช้างอันวิจิตร—ซึ่งกษัตริย์ผู้พ่ายแพ้มอบให้—ผู้เคยชิงทรัพย์จากกษัตริย์มากมายด้วยกำลัง และผู้สามารถประหารด้วยศรห้าร้อยดอกในคราวเดียวด้วยแรงพุ่งเดียว; ครั้นเห็นอรชุนผู้นั้นต้องทนทุกข์แห่งการเนรเทศ เหตุใดความพิโรธต่อศัตรูของท่านจึงไม่ลุกโชน?”
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the kṣatriya ethic that injustice—especially the humiliation and suffering of a great warrior through wrongful exile—ought to awaken righteous indignation and resolve to restore dharma, rather than passive acceptance.
Vaiśampāyana describes a speaker’s astonishment that a warrior addressed as ‘Paraṁtapa’ is not inflamed with anger upon seeing Arjuna, famed for overpowering kings and unmatched archery, now enduring the hardships of forest exile.