Shloka 1
सत्यभामया द्रौपद्याश्वासनम्
Satyabhāmā’s Consolation of Draupadī
3 “+/( 9) #:<-+ #2६] - 'सहस: पुत्रो5द्भुत:' इति मन्त्रवर्ण:। त्रयोविशर्त्याधेकद्विशततमो< ध्याय: इन्द्रके द्वारा केशीके हाथसे देवसेनाका उद्धार (वैशम्पायन उवाच श्र॒त्वेमां धर्मसंयुक्तां धर्मराज: कथां शुभाम् । पुन: पप्रच्छ तमृषिं मार्कण्डेयं तपस्विनम् ।। वैशम्पायनजी कहते हैं--जनमेजय! यह धर्मयुक्त कल्याणमयी कथा सुनकर धर्मराज युधिष्ठिरने पुन: उन तपस्वी मुनि मार्कण्डेयजीसे पूछा ।। युधिषछ्िर उवाच कुमारस्तु यथा जातो यथा चाग्ने: सुतो5भवत् । यथा रुद्राच्च सम्भूतो गड़ायां कृत्तिकासु च ।। एतदिच्छाम्यहं श्रोतुं कौतूहलमतीव मे ।।) युधिष्ठिर बोले--मुने! कुमार (स्कन्द)-का जन्म कैसे हुआ? वे अग्निके पुत्र किस प्रकार हुए? भगवान् शिवसे उनकी उत्पत्ति किस प्रकार हुई? तथा वे गंगा और छहों कृत्तिकाओंके गर्भसे कैसे प्रकट हुए? मैं यह सुनना चाहता हूँ। इसके लिये मेरे मनमें बड़ा कौतूहल है ।। मार्कण्डेय उदाच अग्नीनां विविधा वंशा: कीर्तितास्ते मयानघ । शृणु जन्म तु कौरव्य कार्तिकेयस्य धीमत:,मार्कण्डेयजीने कहा--निष्पाप युधिष्ठिर! मैंने तुमसे अग्नियोंके विविध वंशोंका वर्णन किया। अब तुम परम बुद्धिमान् कार्तिकेयके जन्मका वृत्तान्त सुनो
vaiśampāyana uvāca | śrutvemāṃ dharmasaṃyuktāṃ dharmarājaḥ kathāṃ śubhām | punaḥ papraccha tam ṛṣiṃ mārkaṇḍeyaṃ tapasvinam ||
yudhiṣṭhira uvāca | kumāras tu yathā jāto yathā cāgneḥ suto 'bhavat | yathā rudrāc ca sambhūto gaṅgāyāṃ kṛttikāsu ca || etad icchāmy ahaṃ śrotuṃ kautūhalam atīva me ||
mārkaṇḍeya uvāca | agnīnāṃ vividhā vaṃśāḥ kīrtitās te mayānagha | śṛṇu janma tu kauravya kārtikeyasya dhīmataḥ ||
ไวศัมปายนะกล่าวว่า “ครั้นได้สดับเรื่องอันเป็นมงคลและประกอบด้วยธรรมนี้แล้ว ธรรมราชยุธิษฐิระก็ทูลถามฤๅษีผู้บำเพ็ญตบะ มารกัณฑेय อีกครั้งหนึ่ง” ยุธิษฐิระกล่าวว่า “ข้าแต่มุนี กุมารสกันทะประสูติอย่างไร? เขาเป็นบุตรของอัคนีได้อย่างไร? เขาอุบัติจากรุทระ (ศิวะ) อย่างไร? และเขาปรากฏผ่านคงคาและท่ามกลางกฤตติกาทั้งหกได้อย่างไร? ข้าพเจ้าปรารถนาจะฟังเรื่องนี้ เพราะความใคร่รู้ของข้าพเจ้ามีอย่างยิ่ง” มารกัณฑेयกล่าวว่า “โอผู้ปราศจากมลทิน เราได้กล่าวถึงวงศ์วานแห่งอัคนีทั้งหลายแก่เจ้าแล้ว บัดนี้ โอเชื้อสายกุรุ จงฟังเรื่องกำเนิดของการ์ตติเกยะผู้ทรงปัญญาเถิด”
युधिषछ्िर उवाच
Educational Q&A
The passage models dharmic learning through respectful inquiry: Yudhiṣṭhira, after hearing a dharma-centered story, seeks clarification from an authoritative sage. Ethical understanding is shown as something deepened by questions, lineage-knowledge, and listening to tradition.
Vaiśampāyana frames a dialogue: Yudhiṣṭhira asks Mārkaṇḍeya to explain the complex, multi-sourced birth of Skanda/Kārtikeya—his relation to Agni, Rudra (Śiva), Gaṅgā, and the six Kṛttikās. Mārkaṇḍeya agrees and transitions from prior discussion of Agni lineages to Skanda’s birth account.