Shloka 2
अग्निनाम-प्रादुर्भावः प्रायश्चित्त-विधानं च
Agni’s Epithets, Manifestations, and Expiation Procedures
Devanagari script
व्याध उवाच विज्ञानार्थ मनुष्याणां मन: पूर्व प्रवर्तते । तत् प्राप्य काम॑ भजते क्रोधं च द्विजसत्तम,धर्मव्याधने कहा--द्विजश्रेष्ठ! इन्द्रियोंद्रारा किसी विषयका ज्ञान प्राप्त करनेके लिये सबसे पहले मनुष्योंका मन प्रवृत्त होता है। उस विषयको प्राप्त कर लेनेपर मनका उसके प्रति राग या द्वेष हो जाता है
Transliteration
vyādha uvāca vijñānārthaṁ manuṣyāṇāṁ manaḥ pūrvaṁ pravartate | tat prāpya kāmaṁ bhajate krodhaṁ ca dvijasattama ||
Translation
พรานกล่าวว่า “โอ้ท่านผู้ประเสริฐในหมู่ทวิชะ เมื่อมนุษย์ใคร่รู้สิ่งใดด้วยอินทรีย์ทั้งหลาย ใจย่อมเป็นสิ่งแรกที่แล่นไปหาสิ่งนั้น ครั้นได้สิ่งนั้นแล้ว ใจก็ยึดเอาความใคร่ปรารถนาไว้—หรือหากเป็นปฏิปักษ์ก็เกิดความโกรธด้วย”
Word by Word
{'vyādhaḥ''hunter (here, the Dharma-vyādha, a moral instructor)', 'uvāca': 'said', 'vijñāna-artham': 'for the sake of cognition/knowledge
{'vyādhaḥ':
in order to know', 'manuṣyāṇām''of human beings', 'manaḥ': 'mind', 'pūrvam': 'first
in order to know', 'manuṣyāṇām':
beforehand', 'pravartate''sets in motion
beforehand', 'pravartate':
turns toward', 'tat''that (object/thing)', 'prāpya': 'having obtained
turns toward', 'tat':
having reached', 'kāmam''desire
having reached', 'kāmam':
attachment', 'bhajate''partakes of
attachment', 'bhajate':
resorts to', 'krodham''anger
resorts to', 'krodham':
wrath', 'ca''and', 'dvija-sattama': 'best of the twice-born (honorific for a brahmin)'}
wrath', 'ca':
Speaker
व्याध उवाच
Characters & Entities
V
Vyādha (Dharma-vyādha)D
Dvijasattama (addressed brahmin)Verse Rasa (Emotional Essence)
Geographic Context