Previous Verse
Next Verse

Shloka 17

Dharma-vyādha on Parental Worship

Pitṛ-mātṛ-śuśrūṣā as Paramadaivata

शयानं शयने दिव्ये नागभोगे महाद्युतिम्‌,वे शेषनागके शरीरकी दिव्य शय्यापर शयन किये हुए थे। उनका तेज महान्‌ है। वे जिस शबय्यापर शयन करते हैं, उसकी लंबाई-चौड़ाई कई योजनोंकी है। भगवानके मस्तकपर किरीट और कण्ठमें कौस्तुभभणिकी शोभा हो रही थी। उन्होंने रेशमी पीताम्बर धारण कर रखा था

śayānaṃ śayane divye nāgabhoge mahādyutim |

มารกัณฑेयกล่าวว่า “ข้าพเจ้าได้เห็นพระผู้เป็นเจ้าผู้รุ่งเรืองยิ่ง บรรทมบนแท่นบรรทมทิพย์—เหนือขดกายของมหาเศษนาค พระสิริของพระองค์หาประมาณมิได้ แม้แท่นบรรทมที่ทรงเอนกายก็กว้างยาวกินระยะหลายโยชน์ พระเศียรทรงมงกุฎ พระศอประดับแก้วเกาสตุภะ และทรงนุ่งห่มผ้าไหมสีเหลือง”

शयानम्lying, reclining
शयानम्:
Karma
TypeAdjective
Rootशय (धातु) → शयान (कृदन्त, शतृ)
FormMasculine, Accusative, Singular
शयनेon the couch/bed
शयने:
Adhikarana
TypeNoun
Rootशयन
FormNeuter, Locative, Singular
दिव्येdivine
दिव्ये:
Adhikarana
TypeAdjective
Rootदिव्य
FormNeuter, Locative, Singular
नागभोगेon the serpent-coil (couch of a nāga)
नागभोगे:
Adhikarana
TypeNoun
Rootनागभोग
FormMasculine, Locative, Singular
महा-द्युतिम्of great splendor
महा-द्युतिम्:
Karma
TypeAdjective
Rootमहा + द्युति
FormMasculine, Accusative, Singular

मार्कण्डेय उवाच

M
Mārkaṇḍeya
Ś
Śeṣanāga (Śeṣa)
B
Bhagavān (Vişṇu/Nārāyaṇa implied)
K
Kaustubha jewel
K
Kirīṭa (crown)
P
Pītāmbara (yellow garment)
D
Divine couch/bed (śayyā)
Y
Yojana (measure of distance)

Educational Q&A

The verse emphasizes reverent recognition of the Divine as the cosmic sustainer: His majesty, symbols (Kaustubha, crown, pītāmbara), and repose on Śeṣa signify stable cosmic order and protection—encouraging devotion grounded in awe and dharmic orientation.

Mārkaṇḍeya describes a vision of the supremely radiant Lord (Vişṇu/Nārāyaṇa) reclining on the coils of Śeṣa upon a vast divine couch, adorned with crown and Kaustubha jewel, wearing a yellow silken garment.