Adhyaya 20

Verse 1

भगवान्‌ श्रीकृष्ण कहते हैं--राजन! आपका राजसूय महायज्ञ समाप्त होनेपर मैं शाल्वसे विमुक्त आनर्तनगर (द्वारका)-में गया

วาสุเทวตรัสว่า “ข้าแต่พระราชา ครั้นมหายัญราชสูยะของท่านสิ้นสุดลงแล้ว เราผู้พ้นจากภัยแห่งศาลวะ จึงไปยังนครแห่งอานรตะ คือทวารกา”

Verse 2

अपश्यं॑ द्वारकां चाहं महाराज हतत्विषम्‌ | निःस्वाध्यायवषट्कारां निर्भूषणवरस्त्रियम्‌

ข้าแต่มหาราช ครั้นไปถึงแล้ว เราเห็นทวารกาถูกริบสิริรัศมี มิปรากฏการสวดสวาธยายะ และมิได้ยินเสียง ‘วษฏ์’ ในพิธีบูชา นครนั้นหม่นเศร้าดุจนางงามผู้ไร้เครื่องประดับ

Verse 3

अनभिशक्ञेयरूपाणि द्वारकोपवनानि च । दृष्टवा शड्कोपपन्नो5हमपृच्छे हृदिकात्मजम्‌

เมื่อข้าเห็นสวนและพงพนาแห่งทวารกากลับแปรเปลี่ยนจนแทบจำมิได้ ความระแวงอันลึกก็ผุดขึ้นในใจ ข้าถูกความลางร้ายกดทับ จึงไต่ถามบุตรแห่งหฤทีกะ คือกฤตวรมะ ว่าเหตุอัปมงคลใดได้บังเกิดแก่พระนคร

Verse 4

अस्वस्थनरनारीकमिदं वृष्णिकुलं भृशम्‌ । किमिदं नरशार्दटूल श्रोतुमिच्छामि तत्त्वतः

ตระกูลวฤษณีนี้ดูอ่อนระโหยและปั่นป่วนยิ่งนัก ทั้งชายหญิงล้วนปรากฏอาการไม่สบาย โอ้พยัคฆ์แห่งมนุษย์ เหตุใดจึงเป็นเช่นนี้? ข้าปรารถนาจะฟังความจริงโดยถ่องแท้

Verse 5

एवमुक्त: स तु मया विस्तरेणेदमब्रवीत्‌ । रोधं॑ मोक्ष च शाल्वेन हार्दिक्यो राजसत्तम

เมื่อข้าถามดังนั้น หารทิกยะ (กฤตวรมะ) ก็กราบทูลเล่าโดยพิสดาร โอ้ราชสत्तม ว่าศาลวะได้ยกทัพมาล้อมทวารกาอย่างไร และภายหลังเมืองพ้นภัยได้อย่างไรเมื่อเขาถอนทัพแล้วหลบหนีไป

Verse 6

ततो<हं भरतश्रेष्ठ श्रुत्वा सर्वमशेषत: । विनाशे शाल्वराजस्य तदैवाकरवं मतिम्‌,भरतवंशशिरोमणे! यह सब वृत्तान्त पूर्णरूपसे सुनकर मैंने शाल्वराजके विनाशका पूर्ण निश्चय कर लिया

แล้วข้า โอ้ผู้ประเสริฐแห่งภารตะ ครั้นได้ฟังเรื่องราวทั้งหมดโดยสิ้นเชิง ก็ได้ตั้งมติแน่วแน่ในบัดดลเพื่อทำลายพระเจ้าศาลวะ

Verse 7

ततो<हं भरतश्रेष्ठ समाश्वास्य पुरे जनम्‌ । राजानमाहुकं चैव तथैवानकदुन्दुभिम्‌

แล้ว โอ้ผู้ประเสริฐแห่งภารตะ ข้าได้ปลอบประโลมชาวเมืองให้คลายหวั่น และได้กราบทูลต่อพระเจ้าอาหุกะ (อุครเสนะ) กับอานกทุนทุภี (วสุเทวะ) เพิ่มพูนกำลังใจและความยินดีแก่เหล่าวฤษณีว่า “โอ้ผู้เลิศแห่งวงศ์ยทุ จงเฝ้าระวังเพื่อพิทักษ์พระนครอยู่เสมอ”

Verse 8

सर्वान्‌ वृष्णिप्रवीरांश्व हर्षयन्नब्रुवं तदा । अप्रमाद: सदा कार्यो नगरे यादवर्षभा:

ครั้นแล้ว วาสุเทวะได้ปลอบประโลมชาวนคร และยังความยินดีแก่เหล่าวีรบุรุษผู้เลิศแห่งวงศ์วฤษณิทั้งปวง แล้วกล่าวว่า— “โอ้ยอดแห่งยาทวะทั้งหลาย! เพื่อพิทักษ์นคร จงดำรงความไม่ประมาทและความระวังไว้เสมอ”

Verse 9

शाल्वराजविनाशाय प्रयातं मां निबोधत । नाहत्वा त॑ निवर्तिष्ये पुरी द्वारवतीं प्रति

วาสุเทวะกล่าวว่า— “จงรู้ไว้โดยแน่แท้: เรากำลังออกไปเพื่อทำลายพระเจ้าศาลวะ เราจะไม่หันกลับสู่ทวารวตี จนกว่าจะสังหารศาลวะได้”

Verse 10

सशाल्वं सौभनगरं हत्वा द्रष्टास्मि व: पुन: । त्रिःसामा हन्यतामेषा दुन्दुभि: शत्रुभीषणा

วาสุเทวะกล่าวว่า— “เมื่อเราสังหารศาลวะและทำลายนครเสาภะแล้ว เราจึงจะได้พบพวกท่านอีกครั้ง บัดนี้จงตีมโหระทึกศึกนี้—อันน่าสะพรึงแก่ศัตรู—ให้ดังสามครา”

Verse 11

ते मया55श्वासिता वीरा यथावद्‌ भरतर्षभ | सर्वे मामब्रुवन्‌ हृष्टा: प्रयाहि जहि शात्रवान्‌

โอ้ยอดแห่งภารตะ! เมื่อเราปลอบประโลมเหล่าวีรชนอย่างสมควรแล้ว ทุกคนต่างยินดีและกล่าวแก่เราว่า— “จงไปเถิด และจงทำลายเหล่าศัตรู”

Verse 12

तैः प्रहृष्टात्मभिवीरिराशीर्भिरभिनन्दित: । वाचयित्वा द्विजश्रेष्ठान्‌ प्रणम्य शिरसाभवम्‌

เมื่อได้รับการสรรเสริญและชื่นบานด้วยพรของเหล่าวีรชนผู้มีใจผ่องใส เราให้พราหมณ์ผู้ประเสริฐสวดถ้อยคำมงคล แล้วก้มศีรษะนอบน้อม จิตตั้งมั่นสำรวม พร้อมออกเดินทาง

Verse 13

शैब्यसुग्रीवयुक्तेन रथेनानादयन्‌ दिश: । प्रध्माय शड्खप्रवरं पाउचजन्यमहं नृप

ข้าแต่พระราชา ข้าพเจ้าขึ้นรถศึกที่เทียมด้วยม้าชื่อไศพยะและสุครีวา ทำให้ทิศทั้งปวงกึกก้อง แล้วเป่าสังข์เอกของข้าพเจ้า ‘ปาญจชันยะ’ ประกาศการมาถึงของตน

Verse 14

प्रयातो5स्मि नरव्यात्र बलेन महता वृतः । क्लृप्तेन चतुरड्रेण यत्तेन जितकाशिना

วาสุเทวะกล่าวว่า “โอ้ยอดบุรุษดุจพยัคฆ์ ข้าพเจ้าออกเดินทางแล้ว โดยมีกำลังพลมหาศาลห้อมล้อม—กองทัพสี่เหล่าที่จัดกระบวนอย่างเรียบร้อย—มีผู้พิชิตกาศีเป็นผู้นำด้วยความมีวินัย”

Verse 15

प्रसन्नचित्तवाले उन वीरोंके द्वारा आशीर्वादसे अभिनन्दित होकर मैंने श्रेष्ठ ब्राह्मणोंसे स्वस्तिवाचन कराया और मस्तक झुकाकर भगवान्‌ शिवको प्रणाम किया। नरश्रेष्ठ! तदनन्तर शैब्य और सुग्रीव नामक घोड़ोंसे जुते हुए अपने रथके द्वारा सम्पूर्ण दिशाओंको प्रतिध्वनित करते हुए श्रेष्ठ शंख पांचजन्यको बजाकर मैंने विशाल सेनाके साथ रणके लिये प्रस्थान किया। मेरी उस व्यूहरचनासे युक्त और नियन्त्रित सेनामें हाथी

วาสุเทวะกล่าวว่า ด้วยจิตอันผ่องใส ได้รับการต้อนรับด้วยพรจากวีรชนเหล่านั้น ข้าพเจ้าให้พราหมณ์ผู้ประเสริฐสวดถ้อยคำมงคล แล้วก้มเศียรนอบน้อมถวายบังคมแด่พระศิวะ โอ้ยอดแห่งมนุษย์ ครั้นแล้วข้าพเจ้าขึ้นรถศึกที่เทียมด้วยม้าชื่อไศพยะและสุครีวา ทำให้ทิศทั้งปวงสะท้านกึกก้องด้วยการเป่าสังข์อันเลิศ ‘ปาญจชันยะ’ และยกทัพใหญ่เคลื่อนไปสู่สนามรบ กองทัพของข้าพเจ้าจัดเป็นกระบวนยุทธอย่างมีระเบียบ มีครบทั้งสี่เหล่า—ช้าง ม้า รถรบ และทหารราบ—และในกาลนั้นกองทัพก็รุ่งเรืองด้วยรัศมีแห่งชัยชนะ ครั้นข้ามผ่านแว่นแคว้นมากมาย ภูเขาอันเขียวชอุ่มด้วยพฤกษา ตลอดทั้งสระและสายน้ำ ข้าพเจ้าก็มาถึงมารติกาวตะ

Verse 16

तत्राओऔषं नरव्यात्र शाल्वं सागरमन्तिकात्‌ । प्रयान्तं सौभमास्थाय तमहं पृष्ठतोडन्वयाम्‌,नरव्याप्र! वहाँ मैंने सुना कि शाल्व सौभविमानपर बैठकर समुद्रके निकट जा रहा है। तब मैं उसीके पीछे लग गया

แล้ว ณ ที่นั้น โอ้ยอดบุรุษดุจพยัคฆ์ ข้าพเจ้าได้ยินว่า ศาลวะขึ้นสู่ ‘เสาภะ’ นครเวหาหนะ แล้วมุ่งไปยังบริเวณใกล้มหาสมุทร ครั้นแล้วข้าพเจ้าจึงติดตามไล่ตามเขาจากเบื้องหลัง

Verse 17

ततः सागरमासाद्य कुक्षौ तस्य महोर्मिण: । समुद्रनाभ्यां शाल्वो5भूत्‌ सौभमास्थाय शत्रुहन्‌

ครั้นแล้วเมื่อถึงมหาสมุทรอันมีคลื่นสูงตระหง่าน ศาลวะผู้ขึ้นสู่ ‘เสาภะ’ ได้เข้าไปยังส่วนในของสมุทร และไปถึงบริเวณที่เรียกว่า ‘นาภีแห่งสมุทร’ อันเป็นแดนกลางดุจเกาะ แล้วหยุดอยู่ ณ ที่นั้น ด้วยเจตนาจะประหารศัตรู

Verse 18

स समालोक्य दूरान्मां स्मयन्निव युधिष्ठिर । आह्वियामास दुष्टात्मा युद्धायैव मुहुर्मुहु:,युधिष्ठिर! वह दुष्टात्मा दूरसे ही मुझे देखकर मुसकराता हुआ-सा बारंबार युद्धके लिये ललकारने लगा

โอ้ยุธิษฐิระ! ชายผู้มีจิตชั่วนั้นแลเห็นข้าจากที่ไกล ราวกับยิ้มเยาะ แล้วท้าทายข้าซ้ำแล้วซ้ำเล่า—เพื่อศึกสงครามเท่านั้น

Verse 19

तस्य शार्ड्रविनिर्मुक्तिबहुभिमर्म भेदिभि: । पुंर नासाद्यत शरैस्ततो मां रोष आविशत्‌,मेरे शार्क़ धनुषसे छूटे हुए बहुत-से मर्मभेदी बाण शाल्वके विमानतक नहीं पहुँच सके। इससे मैं रोषमें भर गया

แม้ข้าจะปล่อยศรเจาะจุดมรณะมากมายจากคันศรศารฺงคะ ศรเหล่านั้นก็มิได้ไปถึงศาลวะดังแต่ก่อน ครั้นเห็นดังนั้น โทสะก็พลุ่งขึ้นในใจข้า

Verse 20

स चापि पापप्रकृतिर्देतियापसदो नृप । मय्यवर्षत दुर्धर्ष: शरधारा: सहस्रश:

ข้าแต่พระราชา! ศาลวะผู้นั้นยากจะเข้าตี เป็นผู้มีสันดานบาป เป็นเดรัจฉานแห่งหมู่ไทตยะ และได้โปรยสายธารศรนับพันลงเหนือข้า

Verse 21

सैनिकान्‌ मम सूतं च हयांश्व समवाकिरत्‌ । अचिन्तयन्तस्तु शरान्‌ वयं युध्याम भारत

เขายังโปรยศรใส่ทหารของข้า สารถีของข้า และม้าของข้าด้วย; แต่โอ้ภารตะ! เรามิได้ใส่ใจสายฝนศรนั้น และยังคงรบต่อไป

Verse 22

ततः शतसहस््राणि शराणां नतपर्वणाम्‌ | चिक्षिपु: समरे वीरा मयि शाल्वपदानुगा:,तदनन्तर शाल्वके अनुगामी वीरोंने युद्धमें मेरे ऊपर झुकी हुई गाँठवाले लाखों बाण बरसाये

ครั้นแล้ว เหล่าวีรชนผู้ติดตามศาลวะก็พากันขว้างศรนับแสนที่มีข้อคดลงมายังข้าในสนามรบ

Verse 23

ते हयांश्व॒ रथं चैव तदा दारुकमेव च | छादयामासुरसुरास्तैर्बाणैर्मर्म भेदिभि:,उस समय उन असुरोंने अपने मर्मवेधी बाणोंद्वारा मेरे घोड़ोंको, रथको और दारुकको भी ढक दिया

ครั้นแล้วเหล่าอสูรเหล่านั้นก็ระดมยิงศรอันเจาะมรรมหรือจุดสำคัญอย่างหนาแน่น จนม้าของเรา รถศึกของเรา และแม้แต่สารถีดารุกะก็ถูกศรปกคลุมมิดสิ้น

Verse 24

न हया न रथो वीर न यन्ता मम दारुक: । अदृश्यन्त शरैश्छन्नास्तथाहं सैनिकाश्न मे,वीरवर! उस समय मेरे घोड़े, रथ, मेरा सारथि दारुक, मैं तथा मेरे सारे सैनिक--सभी बाणोंसे आच्छादित होकर अदृश्य हो गये

โอ้ยอดวีรบุรุษ! ครานั้นทั้งม้าของเรา รถศึกของเรา และสารถีดารุกะก็ไม่ปรากฏให้เห็น แม้เรากับไพร่พลทั้งปวงก็พลันเลือนหายไป เพราะถูกศรปกคลุมจนมิด

Verse 25

ततो5हमपि कौन्तेय शराणामयुतान्‌ बहून्‌ आमन्त्रितानां धनुषा दिव्येन विधिनाक्षिपम्‌,कुन्तीनन्दन! तब मैंने भी अपने धनुषद्वारा दिव्य विधिसे अभिमन्त्रित किये हुए कई हजार बाण बरसाये

โอ้โอรสแห่งกุนตี! แล้วเราก็ยิงศรเป็นอเนกอายุฏะ—นับพันนับหมื่น—จากคันศรทิพย์ของเรา ศรเหล่านั้นได้ผ่านพิธีและกำกับด้วยมนตราตามครรลอง

Verse 26

न तत्र विषयस्त्वासीन्मम सैन्यस्य भारत । खे विषक्त हि तत्‌ सौभ॑ क्रोशमात्र इवाभवत्‌

โอ้ภารตะ! ณ ที่นั้นกองทัพของเราไม่อาจจับเป้าหมายได้เลย เพราะสอุภะนั้นเกาะติดอยู่กับเวหา ดูประหนึ่งอยู่ห่างเพียงหนึ่งโครศา แต่ก็ไม่ยอมเข้ามาให้เห็นชัดหรืออยู่ในระยะเอื้อมถึง

Verse 27

ततस्ते प्रेक्षका: सर्वे रड्रवाद इव स्थिता: । हर्षयामासुरुच्चैर्मा सिंहनादतलस्वनै:

แล้วบรรดาผู้ชมทั้งปวงก็ยืนประหนึ่งผู้ชมในสังเวียนศึก จ้องมองแต่การรบของเราเท่านั้น และพากันเปล่งเสียงคำรามดุจสิงห์ พร้อมเสียงปรบมือกึกก้อง เพื่อเร้าให้ความฮึกเหิมของเราเพิ่มพูน

Verse 28

मत्कराग्रविनिर्मुक्ता दानवानां शरास्तथा । अड्रेषु रुचिरापाज़ा विविशु: शलभा इव,तब मेरे हाथोंसे छूटे हुए मनोहर पंखवाले बाण दानवोंके अंगोंमें शलभोंकी भाँति घुसने लगे

วาสุเทวะตรัสว่า “แล้วศรที่เราปล่อยจากส่วนหน้าของคันศร—สว่างวาบและมีขนประดับงดงาม—ก็พุ่งทะลวงเข้าสู่กายของเหล่าทานวะ ดุจแมลงเม่ากรูเข้าหาเปลวเพลิงอันลุกโชน”

Verse 29

ततो हलहलाशब्द: सौभमध्ये व्यवर्धत । वध्यतां विशिखैस्तीक्ष्णै: पततां च महार्णवे,इससे सौभविमानमें मेरे तीखे बाणोंसे मरकर महासागरमें गिरनेवाले दानवोंका कोलाहल बढ़ने लगा

แล้วภายในป้อมเวหาส์สೌภะ เสียงอื้ออึง “หละหละลา” ก็ดังกระหึ่มยิ่งขึ้น เมื่อเหล่าทานวะซึ่งถูกศรคมของเราสังหาร ต่างร่วงหล่นลงสู่มหาสมุทร

Verse 30

ते निकृत्तभुजस्कन्धा: कबन्धाकृतिदर्शना: । नदन्तो भैरवान्‌ नादान्‌ निपतन्ति सम दानवा:,कंधे और भुजाओंके कट जानेसे कबन्धकी आकृतिमें दिखायी देनेवाले वे दानव भयंकर नाद करते हुए समुद्रमें गिरने लगे

เหล่าทานวะซึ่งถูกตัดไหล่และแขนจนดูประหนึ่ง “กพันธะ” คือท่อนกายไร้ศีรษะ ต่างคำรามกึกก้องด้วยเสียงน่าสะพรึง แล้วร่วงตกลงสู่ท้องทะเล

Verse 31

पतितास्ते5पि भशक्ष्यन्ते समुद्राम्भोनिवासिभि: । ततो गोक्षीरकुन्देन्दुमूणालरजतप्रभम्‌

แม้ผู้ที่ร่วงลงไปก็ยังถูกสัตว์น้ำนานาชนิดในมหาสมุทรกลืนกิน แล้วเราจึงเป่าสังข์มหา ‘ปาญจชัญญะ’ ด้วยกำลังเต็มที่ ส่องประกายดุจน้ำนมโค ดอกกุนทะสีขาว จันทรา เส้นใยบัว และเงินยวง

Verse 32

जलजं पाज्चजन्यं वै प्राणेनाहमपूरयम्‌ | तान्‌ दृष्टवा पतितांस्तत्र शाल्वः सौभपतिस्तत:

แล้วเราสูดลมหายใจเข้า เติมและเป่าสังข์ ‘ปาญจชัญญะ’ อันกำเนิดจากน้ำให้กึกก้อง ครั้นเห็นศัตรูทั้งหลายล้มลง ณ ที่นั้นแล้ว ศาลวะเจ้าแห่งสೌภะก็รุกเข้ามาเผชิญหน้าเรา ด้วยศึกมายาอันยิ่งใหญ่

Verse 33

मायायुद्धेन महता योधयामास मां युधि । ततो गदा हला: प्रासा: शूलशक्तिपरश्चधा:

วาสุเทวะตรัสว่า “แล้วศาลวะก็เข้าประจัญบานกับเราด้วยมหามายายุทธอันกว้างใหญ่ ครั้นแล้วอาวุธนานาประการก็ตกลงมาดุจห่าฝนไม่ขาดสาย—กระบอง ไถ หอก ตรีศูล ศักติ ขวาน และศาสตราอื่น ๆ—ล้วนถูกขว้างด้วยอำนาจแห่งเล่ห์ลวง เขามุ่งจะครอบงำเราไม่ใช่ด้วยความกล้าตรง ๆ เท่านั้น หากด้วยมายา เพื่อทดสอบความมั่นคงและปัญญาให้เท่าทันท่ามกลางความอลหม่านแห่งสงคราม”

Verse 34

असय: शक्तिकुलिशपाशर्धिकनपा: शरा: | पट्टिशाश्व भुशुण्ड्यश्व प्रपतन्त्यनिशं मयि

วาสุเทวะตรัสว่า “ดาบ หอก อาวุธดุจสายฟ้า บ่วงบาศ ศัสตราพุ่งแทง ลูกศร ตลอดจนขวานรบและกระบองหนัก—ล้วนโปรยลงมาบนเรามิได้ขาดสาย ด้วยห่าฝนอาวุธอันเกิดจากเจตนาร้ายนี้ การรบยิ่งทวีความรุนแรง กลายเป็นบททดสอบความมั่นคงและปณิธานแห่งธรรมท่ามกลางความโหดร้าย”

Verse 35

तामहं माययैवाशु प्रतिगृह्य व्यनाशयम्‌ । तस्यां हतायां मायायां गिरिशृज्जैरयोधयत्‌

วาสุเทวะตรัสว่า “มายานั้นเราก็ใช้ฤทธิ์ทิพย์ของตนเองสกัดไว้โดยฉับพลันแล้วทำลายเสีย ครั้นมายนั้นถูกกำจัดแล้ว เขาก็ยังสู้ต่อไป โดยขว้างยอดเขาเข้าประหัตประหาร”

Verse 36

ततो5भवत्‌ तम इव प्रकाश इव चाभवत्‌ | दुर्दिनं सुदिनं चैव शीतमुष्णं च भारत

แล้วภาพในสนามรบก็แปรเปลี่ยนไม่หยุด—คราวหนึ่งดุจความมืด คราวหนึ่งดุจแสงสว่าง บางคราวเป็นวันหม่นมัวเมฆคลุ้ม บางคราวกลับเป็นวันใสสวยงามเมื่อเมฆแตกสลาย ความหนาวและความร้อนก็สลับกันมา ด้วยการสำแดงอันลวงตาเช่นนี้ ศัตรูจึงเริ่มทำศึกกับเราด้วยมایا—มิใช่เพียงโจมตีด้วยอาวุธ หากยังมุ่งสั่นคลอนจิตและบิดเบือนการรับรู้

Verse 37

अड्भारपांशुवर्ष च शस्त्रवर्ष च भारत । एवं मायां प्रकुर्वाणो योधयामास मां रिपु:

วาสุเทวะตรัสว่า “โอ ภารตะ ได้เกิดฝนแห่งถ่านเพลิงและฝุ่นผง อีกทั้งฝนแห่งอาวุธด้วย ด้วยการใช้มายาเช่นนี้ ศัตรูจึงเข้ารบกับเรา ทำให้ระเบียบแห่งสนามรบปั่นป่วนด้วยสภาพอันน่าสะพรึงและผิดธรรมดา”

Verse 38

विज्ञाय तदहं सर्व माययैव व्यनाशयम्‌ । यथाकालं तु युद्धेन व्यधमं सर्वतः शरै:

ครั้นรู้แจ้งทั้งหมดนั้นแล้ว เราก็ทำลายมายานั้นสิ้นด้วยอุบายทิพย์ของตนเอง ครั้นถึงกาลอันควรจึงเข้ารบ และระดมยิงด้วยศรเป็นห่าฝน กดดันกองทัพของศาลวะจากทุกทิศทุกทาง

Verse 39

ततो व्योम महाराज शतसूर्यमिवाभवत्‌ । शतचन्द्रं च कौन्तेय सहस्नायुततारकम्‌

แล้วแต่บัดนั้น โอ้มหาราช ท้องฟ้าดูประหนึ่งสว่างด้วยสุริยะนับร้อย โอ้โอรสแห่งกุนตี ยังปรากฏจันทรานับร้อย และหมู่ดาวนับพันนับหมื่นส่องประกายพร่างพราย

Verse 40

ततो नाज्ञायत तदा दिवारात्र तथा दिशः । ततो<हं मोहमापतन्न: प्रज्ञास्त्रं समयोजयम्‌

ครานั้นไม่อาจรู้ได้ว่าเป็นกลางวันหรือกลางคืน ทั้งทิศทางก็ไม่อาจกำหนดได้ ครั้นถูกความหลงครอบงำ เราจึงใช้อาวุธทิพย์ ‘ปรัชญาสตร’ เข้าสนอง

Verse 41

ततस्तदस्त्रं कौन्तेय धूतं तूलमिवानिलै: । तथा तदभवद्‌ युद्ध तुमुलं लोमहर्षणम्‌ । लब्धालोकस्तु राजेन्द्र पुनः शत्रुमयोधयम्‌

แล้ว โอ้โอรสแห่งกุนตี อาวุธนั้นสลายมายาทั้งสิ้น ดุจลมพัดปุยนุ่นให้กระจายไป ครั้นนั้นศึกก็แปรเป็นความอลหม่านน่าสะพรึง จนขนลุกซู่ และเมื่อแสงสว่างกลับคืนทั่วทุกทิศ โอ้ราชันผู้ประเสริฐ เราก็เข้าประจัญบานกับศัตรูอีกครั้ง