Previous Verse

Shloka 197

धर्मव्याधोपदेशः

Dharma-vyādha’s Instruction on Śiṣṭācāra and Dharma

राजन! तुम्हारे द्वारा उत्पन्न किया हुआ वह पुत्र, जिसे तुम भविष्यमें प्राप्त करोगे, तुम्हारी जाँचका भेदन करके प्रकट होगा; इसीलिये औद्धिद कहलायेगा। उसके शरीरके रोएँ कबूतरके समान होंगे। उसका शरीर साँड़के समान हृष्ट-पुष्ट होगा। तुम देखोगे कि वह सुयशसे प्रकाशित हो रहा है। सुरथाके वंशजोंमें वह सर्वश्रेष्ठ शूरवीर होगा ।। (इतना कहकर अग्निदेव अन्तर्धान हो गये।) इति श्रीमहाभारते वनपर्वणि मार्कण्डेयसमास्यापर्वणि शिबिचरिते सप्तनवत्यधिकशततमो<ध्याय:

rājan! tvayā utpāditaḥ sa putraḥ, yaṃ tvaṃ bhaviṣye prāpsyasi, tava jācāyā bhedanaṃ kṛtvā prādurbhaviṣyati; tasmād auddhida iti khyāto bhaviṣyati. tasya śarīre romaṇi kapota-sadṛśāni bhaviṣyanti. tasya śarīraṃ vṛṣabha-sadṛśaṃ hṛṣṭa-puṣṭaṃ bhaviṣyati. tvaṃ paśyasi yathā sa suyāśasā prakāśate. suratha-vaṃśajeṣu sa sarvaśreṣṭhaḥ śūravīraḥ bhaviṣyati. (ity uktvā agnidevaḥ antardhānaṃ gataḥ.)

ข้าแต่พระราชา! โอรสผู้จักบังเกิดโดยพระองค์—ผู้ซึ่งพระองค์จักได้ประสบในกาลภายหน้า—จักปรากฏกายโดยทำลายเครื่องกีดขวางที่ตั้งไว้เพื่อทดสอบพระองค์; เพราะเหตุนั้นเขาจักเป็นที่รู้จักนามว่า ‘อุทฺธิท’ ขนตามกายของเขาจักดุจขนปีกนกพิราบ และสรีระจักกำยำสมบูรณ์ดุจโคผู้ทรงพละ พระองค์จักเห็นเขาส่องประกายด้วยเกียรติยศอันประเสริฐ ในหมู่เชื้อสายแห่งสุรถะ เขาจักเป็นวีรบุรุษผู้เลิศที่สุด ครั้นตรัสดังนี้แล้ว พระอัคนีเทพก็อันตรธานไปจากสายตา

राजन्O king
राजन्:
TypeNoun
Rootराजन्
FormMasculine, Vocative, Singular
त्वयाby you
त्वया:
Karana
TypePronoun
Rootयुष्मद्
FormInstrumental, Singular
उत्पादितःproduced/begotten
उत्पादितः:
TypeVerb
Rootउत्-√पद् (उत्पादयति)
FormMasculine, Nominative, Singular, Past passive participle (क्त)
सःhe/that
सः:
Karta
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine, Nominative, Singular
पुत्रःson
पुत्रः:
Karta
TypeNoun
Rootपुत्र
FormMasculine, Nominative, Singular
यम्whom
यम्:
Karma
TypePronoun
Rootयद्
FormMasculine, Accusative, Singular
त्वम्you
त्वम्:
Karta
TypePronoun
Rootयुष्मद्
FormNominative, Singular
भविष्येin the future
भविष्ये:
Adhikarana
TypeNoun
Rootभविष्य
FormNeuter, Locative, Singular
प्राप्स्यसिyou will obtain
प्राप्स्यसि:
TypeVerb
Rootप्र-√आप्
FormFuture, 2, Singular, Parasmaipada
सःhe
सः:
Karta
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine, Nominative, Singular
तेof you/your
ते:
TypePronoun
Rootयुष्मद्
FormGenitive, Singular
जङ्घाshin/leg
जङ्घा:
Karma
TypeNoun
Rootजङ्घा
FormFeminine, Accusative, Singular
भित्त्वाhaving split/pierced
भित्त्वा:
TypeVerb
Root√भिद्
FormAbsolutive (क्त्वा)
प्रादुर्भविष्यतिwill appear/manifest
प्रादुर्भविष्यति:
TypeVerb
Rootप्रादुर्-√भू
FormFuture, 3, Singular, Parasmaipada
तस्मात्therefore/from that reason
तस्मात्:
TypeIndeclinable
Rootतस्मात् (तद्)
औद्धिदःnamed Auddhida
औद्धिदः:
TypeNoun
Rootऔद्धिद
FormMasculine, Nominative, Singular
इतिthus
इति:
TypeIndeclinable
Rootइति
कथ्यतेis called/said
कथ्यते:
TypeVerb
Root√कथ्
FormPresent, 3, Singular, Atmanepada, Passive/impersonal usage
तस्यof him
तस्य:
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine, Genitive, Singular
रोमाणिhairs
रोमाणि:
Karta
TypeNoun
Rootरोमन्
FormNeuter, Nominative, Plural
कपोत-समानानिlike a pigeon’s
कपोत-समानानि:
TypeAdjective
Rootकपोत + समान
FormNeuter, Nominative, Plural
भविष्यन्तिwill be
भविष्यन्ति:
TypeVerb
Root√भू
FormFuture, 3, Plural, Parasmaipada
तस्यof him
तस्य:
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine, Genitive, Singular
शरीरम्body
शरीरम्:
Karta
TypeNoun
Rootशरीर
FormNeuter, Nominative, Singular
वृषभ-सदृशम्like a bull
वृषभ-सदृशम्:
TypeAdjective
Rootवृषभ + सदृश
FormNeuter, Nominative, Singular
हृष्ट-पुष्टम्thriving and well-built
हृष्ट-पुष्टम्:
TypeAdjective
Rootहृष्ट + पुष्ट
FormNeuter, Nominative, Singular, Past participial adjectives
भविष्यतिwill be
भविष्यति:
TypeVerb
Root√भू
FormFuture, 3, Singular, Parasmaipada
त्वम्you
त्वम्:
Karta
TypePronoun
Rootयुष्मद्
FormNominative, Singular
द्रक्ष्यसिwill see
द्रक्ष्यसि:
TypeVerb
Root√दृश्
FormFuture, 2, Singular, Parasmaipada
एनम्him
एनम्:
Karma
TypePronoun
Rootएतद्
FormMasculine, Accusative, Singular
सुयशसाwith good fame
सुयशसा:
Karana
TypeNoun
Rootसुयशस्
FormNeuter, Instrumental, Singular
प्रकाशमानम्shining/illustrious
प्रकाशमानम्:
TypeVerb
Rootप्र-√काश्
FormMasculine, Accusative, Singular, Present participle (शतृ)
सुरथ-वंशजेषुamong the descendants of Suratha
सुरथ-वंशजेषु:
Adhikarana
TypeNoun
Rootसुरथ + वंशज
FormMasculine, Locative, Plural
सःhe
सः:
Karta
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine, Nominative, Singular
सर्वश्रेष्ठःthe very best
सर्वश्रेष्ठः:
TypeAdjective
Rootसर्वश्रेष्ठ
FormMasculine, Nominative, Singular
शूरवीरःheroic warrior
शूरवीरः:
TypeNoun
Rootशूरवीर
FormMasculine, Nominative, Singular
भविष्यतिwill be
भविष्यति:
TypeVerb
Root√भू
FormFuture, 3, Singular, Parasmaipada
इतिthus
इति:
TypeIndeclinable
Rootइति
उक्त्वाhaving said
उक्त्वा:
TypeVerb
Root√वच्
FormAbsolutive (क्त्वा)
अग्निदेवःthe god Agni
अग्निदेवः:
Karta
TypeNoun
Rootअग्निदेव
FormMasculine, Nominative, Singular
अन्तर्धानम्disappearance
अन्तर्धानम्:
Karma
TypeNoun
Rootअन्तर्धान
FormNeuter, Accusative, Singular
गतःwent/entered
गतः:
TypeVerb
Root√गम्
FormMasculine, Nominative, Singular, Past participle (क्त)

कपोत उवाच

कपोत (Kapotā/‘the pigeon’, speaker label in the prompt)
राजन् (the king addressed; in the Śibi narrative)
औद्धिद (Auddhida, the foretold son)
सुरथ (Suratha, lineage reference)
अग्निदेव (Agni, Fire-god)

Educational Q&A

The passage links righteous testing and steadfast virtue with future reward: a king who endures a moral trial is promised a worthy heir and enduring fame, showing that dharma is ultimately vindicated and bears fruit across generations.

A divine speaker delivers a prophecy to the king about a future son named Auddhida—describing his distinctive traits and renown—and then Agni (the Fire-god) vanishes, marking the close of the divine revelation within the Śibi episode.