Shloka 121
कृतयुगवर्णनम् तथा राजधर्मोपदेशः
Kṛtayuga Description and Instruction on Royal Dharma
सिंहिकातनयांश्वापि ये चान्ये सुरशत्रव: । यच्च किंचिन्मया लोके दृष्टं स्थावरजड्रमम्,पृथ्वीपते! साध्य, रुद्र, आदित्य, गुह्यक, पितर, सर्प, नाग, सुपर्ण, वसु, अश्विनीकुमार, गन्धर्व, अप्सरा, यक्ष तथा ऋषियोंका भी मैंने दर्शन किया। दैत्य-दानवसमूह, नाग, सिंहिकाके पुत्र (राहु आदि) तथा अन्य देवशत्रुओंको भी देखा। राजन्! इस लोकमें मैंने जो कुछ भी स्थावर-जंगम पदार्थ देखे थे, वे सब मुझे उस महात्माकी कुक्षिमें दृष्टिगोचर हुए। महाराज! मैं प्रतिदिन फलाहार करता और इस सम्पूर्ण जगतमें घूमता रहता
vaiśaṃpāyana uvāca | siṃhikātanayānś cāpi ye cānye suraśatravaḥ | yac ca kiṃcin mayā loke dṛṣṭaṃ sthāvara-jaṅgamam, pṛthvīpate, sādhyā rudrā ādityā guhyakāḥ pitaro sarpā nāgāḥ suparṇā vasavo 'śvinīkumārā gandharvā apsaraso yakṣā ṛṣayaś ca mayā dṛṣṭāḥ | daitya-dānava-saṃghā nāgāḥ siṃhikā-putrā (rāhu-ādayaḥ) tathānye deva-śatravaś ca dṛṣṭāḥ | rājan, asmin loke mayā yad yat sthāvara-jaṅgamaṃ dṛṣṭaṃ tat sarvaṃ tasya mahātmanaḥ kukṣau me dṛṣṭi-gocaraṃ babhūva | mahārāja, ahaṃ pratidinaṃ phalāhāraṃ karomi, asmin sampūrṇe jagati paryaṭāmi ca |
ไวศัมปายนะกล่าวว่า— “ข้าพเจ้ายังได้เห็นบุตรแห่งสิงหิกา และศัตรูของเหล่าเทวะอื่น ๆ ด้วย และสิ่งใดก็ตามที่ข้าพเจ้าเคยเห็นในโลกนี้—ทั้งที่ตั้งมั่นและที่เคลื่อนไหว—ข้าแต่ผู้ครองแผ่นดิน ทั้งหมดนั้นปรากฏแก่ข้าพเจ้าในพระอุทรของมหาตมะผู้นั้น ข้าพเจ้าได้เห็นเหล่าสาธยะ รุทระ อาทิตยะ พวกคุหยะกะ และปิตฤ; เหล่างูและนาค สุปรรณะ เหล่าวสุ คู่แฝดอัศวิน; คันธรรพ อัปสรา ยักษ์ และฤๅษี ข้าพเจ้าได้เห็นหมู่ไทตยะและทานวะ เหล่านาค บุตรแห่งสิงหิกา (ราหูและพวก) และศัตรูของเทวะอื่น ๆ ข้าแต่พระราชา สรรพสิ่งทั้งปวงที่ข้าพเจ้าเคยประจักษ์ในฐานะความมีอยู่ทั้งสิ้น ดูประหนึ่งถูกรวบรวมไว้ภายในพระองค์ และข้าแต่มหาราช ข้าพเจ้าดำรงชีพด้วยผลไม้ทุกวัน และยังคงท่องไปทั่วทั้งจักรวาลนี้”
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The passage emphasizes the vastness and interconnectedness of existence: all classes of beings—divine, human, and demonic; mobile and immobile—can be comprehended as contained within a single greater reality. It also implicitly values restraint and simplicity (living on fruits) alongside the pursuit of understanding through experience and wandering.
Vaiśaṃpāyana reports a marvel: the speaker has seen an all-encompassing vision where every kind of being previously encountered in the world appears within the belly of a ‘mahātmā’. He lists many celestial and subterranean classes (Sādhyas, Rudras, Nāgas, Gandharvas, Daityas, Rāhu, etc.) and adds that he continues to roam the world while sustaining himself on fruits.