Shloka 12
Adhyāya 188: Mārkaṇḍeya’s Account of Yuga-Decline and the Restoration Motif
Kali-yuga to Kalki
मत्स्यकी यह बात सुनकर वैवस्वत मनुको बड़ी दया आयी। उन्होंने स्वयं अपने हाथसे चन्द्रमाकी किरणोंके समान श्वेत रंगवाले उस मत्स्यको उठा लिया और पानीके बाहर लाकर मटकेमें डाल दिया ।। 0३७ कआ-> 27५ आम ५०:८2. &70- ---: स तत्र ववृधे राजन् मत्स्य: परमसत्कृत: । पुत्रवत् स्वीकरोत् तस्मै मनुर्भावं विशेषत:,राजन! वहाँ उन्होंने बड़े आदरके साथ उसका पालन-पोषण किया और वह दिन-दिन बढ़ने लगा। मनुने उसके प्रति पुत्रके समान विशेष वात्सल्य भाव प्रकट किया। तदनन्तर दीर्घकाल बीतनेपर वह मत्स्य इतना बड़ा हो गया कि मटकेमें उसका रहना असम्भव हो गया
matsyakī yāṃ bātaṃ śrutvā vaivasvata-manave mahā-dayā samajāyata | sa svahastena candramā-kiraṇa-sama-śveta-varṇaṃ taṃ matsyam uddhṛtya jalād bahiḥ kṛtvā ghaṭe nyadhāt | sa tatra vavṛdhe rājan matsyaḥ paramasatkṛtaḥ | putravat svīkṛtya tasmai manur bhāvaṃ viśeṣataḥ pradarśayām āsa | tad-anantaraṃ dīrgha-kāla-vyatikrame sa matsyo 'tivṛddho 'bhavat yathā ghaṭe 'vasthātuṃ na śaśāka |
มารฺกัณเฑยะกล่าวว่า: ครั้นได้ฟังคำวิงวอนของปลา ไววัสวตมานุย่อมสะเทือนด้วยกรุณาอันลึกซึ้ง เขาใช้มือของตนเองยกปลานั้น—ขาวผ่องดุจรัศมีจันทร์—นำออกจากน้ำแล้ววางลงในหม้อ ที่นั่นมันได้รับการอภิบาลด้วยความเคารพยิ่ง และเติบโตขึ้นทุกวัน มานุรับมันไว้ประหนึ่งบุตร แสดงความเอ็นดูเป็นพิเศษ ครั้นกาลล่วงนาน ปลาเติบใหญ่จนไม่อาจอยู่ในหม้อได้อีก
मार्कण्डेय उवाच
Educational Q&A
The passage highlights dharma expressed as compassion and responsible care: a ruler’s greatness is shown by personally protecting the weak, honoring life, and adapting one’s support as the dependent’s needs grow.
Manu, moved by pity, rescues a remarkable white fish and keeps it in a jar, nurturing it with great respect. The fish grows steadily over time until it outgrows the jar, setting up the next stage of the well-known Matsya–Manu flood narrative.