Shloka 21
तब महाबली भीमसेनने उनकी इन्द्रधनुषके समान ऊँची पूँछको दोनों हाथोंसे उठानेका पुनः प्रयत्न किया, परंतु दोनों हाथ लगा देनेपर भी वे उसे उठा न सके ।। उत्क्षिप्तभ्रूविवृत्ताक्ष: संहतभ्रुकुटीमुख: । स्विन्नगात्रो5भवद् भीमो न चोद्धर्तु शशाक तम्,फिर तो उनकी भौंहें तन गयीं, आँखें फटी-सी रह गयीं, मुखमण्डलमें भ्रुकुटी स्पष्ट दिखायी देने लगी और उनके सारे अंग पसीनेसे तर हो गये। फिर भी भीमसेन हनुमानजीकी पूँछको किंचित् भी हिला न सके
tataḥ mahābalī bhīmasenena tasya indradhanur-iva uccāṃ pucchaṃ ubhābhyāṃ hastābhyāṃ punar utthāpayituṃ prayatnaḥ kṛtaḥ; kintu ubhau hastau nyasya api sa tāṃ na śaśāka utthāpayitum. utkṣipta-bhrū-vivṛttākṣaḥ saṃhata-bhrukuṭī-mukhaḥ, svinna-gātro 'bhavad bhīmo na ca uddhartum aśakat tam.
ครั้นแล้ว ภีมเสนะผู้ทรงกำลังพยายามยกหางนั้นอีกครั้งด้วยมือทั้งสอง—ซึ่งโค้งชูสูงดุจสายรุ้ง—แต่แม้ลงมือด้วยสองมือก็ยังยกไม่ขึ้น คิ้วของเขาเชิดสูง ดวงตาเบิกกว้าง ใบหน้าขมวดเข้ม และเหงื่อชุ่มทั่วกาย; ถึงกระนั้นก็ยังขยับมันไม่ได้เลย
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The episode curbs Bhīma’s pride in physical power: even the strongest human effort can be checked by a higher, dharmic force. The ethical lesson is humility—recognizing limits, respecting elders/superiors, and understanding that true greatness includes restraint and reverence, not merely strength.
As Vaiśampāyana narrates, Bhīma again tries to lift Hanumān’s tail (raised like a rainbow). Despite using both hands and straining until his face tightens and sweat pours, he cannot move it at all—showing Hanumān’s superior power and setting up a lesson for Bhīma.