Previous Verse
Next Verse

Shloka 17

Gaṅgā-Tīrtha Darśana and the Prelude to the Yavakrīta–Indra Exemplum (लोमश-युधिष्ठिर संवादः)

अष्टावक्र उवाच दिशो दशोक्ता: पुरुषस्य लोके सहस्रमाहुर्दशपूर्ण शतानि । दशैव मासान्‌ बिश्रति गर्भवत्यो दशैरका दश दाशा दशार्हा:,अष्टावक्रने कहा--पुरुषके लिये संसारमें दस दिशाएँ बतायी गयी हैं। दस सौ मिलकर ही पूरा एक सहस्र कहा जाता है, गर्भवती स्त्रियाँ दस मासतक ही गर्भ धारण करती हैं, निन्दक भी दसः ही होते हैं, शरीरकी अवस्थाएँ भी दसः हैं तथा पूजनीय पुरुष भी दसः ही बताये गये हैं

Aṣṭāvakra uvāca: diśo daśoktāḥ puruṣasya loke sahasram āhur daśa-pūrṇa-śatāni | daśaiva māsān bibhṛti garbhavatyo daśārkā daśa dāśā daśārhāḥ ||

อัษฏาวักระกล่าวว่า “สำหรับมนุษย์ในโลกนี้กล่าวกันว่ามีทิศสิบ ทศร้อยรวมกันจึงเรียกว่าพัน หญิงมีครรภ์อุ้มท้องสิบเดือน สุริยะก็กล่าวว่ามีสิบ ‘ทาศะ’ ก็มีสิบ และผู้ควรแก่การบูชานับถือก็กล่าวว่ามีสิบ”

अष्टावक्रःAṣṭāvakra (the sage)
अष्टावक्रः:
Karta
TypeNoun
Rootअष्टावक्र
FormMasculine, Nominative, Singular
उवाचsaid
उवाच:
TypeVerb
Rootवच्
FormPerfect, Third, Singular, Parasmaipada
दिशःdirections
दिशः:
Karta
TypeNoun
Rootदिश्
FormFeminine, Nominative, Plural
दशten
दश:
TypeAdjective
Rootदशन्
FormFeminine, Nominative, Plural
उक्ताःare said/declared
उक्ताः:
TypeAdjective
Rootवच्
FormFeminine, Nominative, Plural, kta (past passive participle)
पुरुषस्यof a man/person
पुरुषस्य:
TypeNoun
Rootपुरुष
FormMasculine, Genitive, Singular
लोकेin the world
लोके:
Adhikarana
TypeNoun
Rootलोक
FormMasculine, Locative, Singular
सहस्रम्a thousand
सहस्रम्:
Karma
TypeNoun
Rootसहस्र
FormNeuter, Accusative, Singular
आहुःthey say
आहुः:
TypeVerb
Rootअह्
FormPerfect, Third, Plural, Parasmaipada
दशten
दश:
TypeAdjective
Rootदशन्
FormNeuter, Nominative, Plural
पूर्णcomplete/full
पूर्ण:
TypeAdjective
Rootपूर्ण
FormNeuter, Nominative, Plural, kta (past passive participle)
शतानिhundreds
शतानि:
Karta
TypeNoun
Rootशत
FormNeuter, Nominative, Plural
दशten
दश:
TypeAdjective
Rootदशन्
FormFeminine, Accusative, Plural
एवindeed/only
एव:
TypeIndeclinable
Rootएव
मासान्months
मासान्:
Karma
TypeNoun
Rootमास
FormMasculine, Accusative, Plural
बिभ्रतिbear/carry (in the womb)
बिभ्रति:
TypeVerb
Rootभृ
FormPresent, Third, Plural, Parasmaipada
गर्भवत्यःpregnant women
गर्भवत्यः:
Karta
TypeAdjective
Rootगर्भवत्
FormFeminine, Nominative, Plural
दशten
दश:
TypeAdjective
Rootदशन्
FormMasculine, Nominative, Plural
अरकाःcensurers/abusers (revilers)
अरकाः:
Karta
TypeNoun
Rootअरक
FormMasculine, Nominative, Plural
दशten
दश:
TypeAdjective
Rootदशन्
FormMasculine, Nominative, Plural
दाशाःconditions/states (read as 'daśāḥ')
दाशाः:
Karta
TypeNoun
Rootदाश
FormMasculine, Nominative, Plural
दशten
दश:
TypeAdjective
Rootदशन्
FormMasculine, Nominative, Plural
अर्हाःworthy (of honor)
अर्हाः:
Karta
TypeAdjective
Rootअर्ह
FormMasculine, Nominative, Plural

अष्टावक्र उवाच

A
Aṣṭāvakra
D
diśaḥ (ten directions)
G
garbhavatyaḥ (pregnant women)
A
arkāḥ (suns)

Educational Q&A

Aṣṭāvakra highlights recurring ‘tens’ (directions, months of gestation, numerical grouping into a thousand, and other categories) to emphasize that worldly life is structured by intelligible measures—inviting the listener to see order in experience and to reflect on the limits and patterns that frame human existence.

In Vana Parva’s instructional setting, Aṣṭāvakra speaks in a didactic mode, listing culturally familiar numerical correspondences centered on the number ten, as part of a broader discourse meant to educate and orient the listener toward understanding the world’s ordered principles.