Shloka 22
Gaya’s Seven Aśvamedhas, Payoṣṇī Snāna, and the Śaryāti Sacrifice Locale
Lomaśa–Yudhiṣṭhira Dialogue
चुकोप भार्गवश्वापि महेन्द्रस्य महातपा: । संस्तम्भयामास च तं वासवं च्यवन: प्रभु: | सुकन्यां चापि भार्या स राजपुत्रीमवाप्तवान्,(नासत्यौ च महाभाग कृतवान् सोमपीथिनौ ।) महाभाग! यहीं महातपस्वी भृगुनन्दन भगवान् च्यवन देवराज इन्द्रपर कुपित हुए थे और यहीं उन्होंने इन्द्रको स्तम्भित भी कर दिया था। इतना ही नहीं, मुनिवर च्यवनने यहीं अश्विनीकुमारोंको यज्ञमें सोमपानका अधिकारी बनाया था। और इसी स्थानपर राजकुमारी सुकन्या उन्हें पत्नीरूपमें प्राप्त हुई थी
cukopa bhārgavaś cāpi mahendrasya mahātapāḥ | saṁstambhayāmāsa ca taṁ vāsavaṁ cyavanaḥ prabhuḥ || sukanyāṁ cāpi bhāryāṁ sa rājaputrīm avāptavān | nāsatyau ca mahābhāga kṛtavān somapīthinau ||
โลมศะกล่าวว่า “ณ ที่นี้เอง ฤๅษีจยวนผู้ทรงตบะยิ่ง ผู้สืบสายภฤคุ ได้กริ้วต่อมหิทรา และ ณ ที่นี้เองท่านได้สะกดวาสวะ (อินทรา) ให้หยุดนิ่งไว้ ที่นี่ท่านได้สุคนยา พระธิดาแห่งกษัตริย์ เป็นชายา และโอ้ผู้ประเสริฐ ณ ที่นี้เองท่านได้สถาปนาให้นาสัตยะทั้งสอง คืออัศวินกุมาร มีสิทธิ์ดื่มโสมในยัญ”
लोगश उवाच
Educational Q&A
The verse highlights that tapas (spiritual discipline) can check even divine power when used to uphold fairness: Cyavana restrains Indra and secures rightful ritual status for the Aśvins, implying that authority should align with dharma rather than mere rank.
Lomaśa points out a sacred spot associated with Cyavana’s deeds: he became angry with Indra, immobilized him, married the princess Sukanyā, and ensured the Aśvin twins were granted the right to drink Soma in the sacrifice.