Previous Verse
Next Verse

Shloka 4

Adhyāya 96: Nārada Guides Mātali in Varuṇa’s Realm

Varuṇa-loka Darśana

निमित्तमरणाश्षान्ये चन्द्रसू्यों मही जलम्‌ | वायुरग्निस्तथा55काशं ग्रहास्तारागणास्तथा,अन्य सब लोग तो किसी-न-किसी निमित्तसे मृत्युको प्राप्त होते ही हैं। चन्द्रमा, सूर्य, पृथ्वी, जल, वायु, अग्नि, आकाश, ग्रह तथा नक्षत्र--ये सभी नाशवान्‌ हैं

nimitta-maraṇāś cānye candra-sūryau mahī jalam | vāyur agnis tathākāśaṁ grahās tārā-gaṇās tathā ||

กัณวะกล่าวว่า “สรรพสัตว์อื่นทั้งปวงย่อมถึงความตายด้วยเหตุอย่างใดอย่างหนึ่ง แม้จันทร์และอาทิตย์ แผ่นดินและสายน้ำ ลมและไฟ ตลอดจนห้วงอากาศ รวมทั้งดาวเคราะห์และหมู่ดาวทั้งหลาย—ล้วนเป็นของเสื่อมสลาย”

निमित्तcause, occasion
निमित्त:
Adhikarana
TypeNoun
Rootनिमित्त
FormNeuter, Nominative, Singular
मरणात्from death (i.e., from dying)
मरणात्:
Apadana
TypeNoun
Rootमरण
FormNeuter, Ablative, Singular
अन्येothers
अन्ये:
Karta
TypeAdjective
Rootअन्य
FormMasculine, Nominative, Plural
and
:
TypeIndeclinable
Root
चन्द्रthe moon
चन्द्र:
Karta
TypeNoun
Rootचन्द्र
FormMasculine, Nominative, Singular
सूर्यःthe sun
सूर्यः:
Karta
TypeNoun
Rootसूर्य
FormMasculine, Nominative, Singular
महीthe earth
मही:
Karta
TypeNoun
Rootमही
FormFeminine, Nominative, Singular
जलम्water
जलम्:
Karta
TypeNoun
Rootजल
FormNeuter, Nominative, Singular
वायुःwind, air
वायुः:
Karta
TypeNoun
Rootवायु
FormMasculine, Nominative, Singular
अग्निःfire
अग्निः:
Karta
TypeNoun
Rootअग्नि
FormMasculine, Nominative, Singular
तथाlikewise, also
तथा:
TypeIndeclinable
Rootतथा
आकाशम्space, sky
आकाशम्:
Karta
TypeNoun
Rootआकाश
FormNeuter, Nominative, Singular
ग्रहाःplanets
ग्रहाः:
Karta
TypeNoun
Rootग्रह
FormMasculine, Nominative, Plural
तारा-गणाःgroups of stars
तारा-गणाः:
Karta
TypeNoun
Rootतारा-गण
FormMasculine, Nominative, Plural
तथाand likewise
तथा:
TypeIndeclinable
Rootतथा

कण्व उवाच

कण्व (Kaṇva)
चन्द्र (Moon)
सूर्य (Sun)
मही (Earth)
जल (Water)
वायु (Wind)
अग्नि (Fire)
आकाश (Space/Ether)
ग्रह (Planets)
तारागण (Hosts of stars)

Educational Q&A

The verse teaches universal impermanence: death comes to all conditioned beings, and even the grand cosmic elements and luminaries are not eternal. This supports an ethical stance of detachment and sober discernment in decision-making.

In Udyoga Parva, Kaṇva speaks reflectively, emphasizing that mortality is unavoidable and not limited to humans; even cosmic entities are subject to dissolution. The statement functions as counsel meant to temper pride, fear, and rash action during the tense pre-war deliberations.