Shloka 49
कण्वोपदेशः—नश्वरबलविवेकः तथा मातलिगुणकेश्याः आख्यानारम्भः
Kaṇva’s Counsel on Impermanent Power; Opening of the Mātali–Guṇakeśī Narrative
नरनारायणौ यौ तौ तावेवार्जुनकेशवौ । विजानीहि महाराज प्रवीरौ पुरुषोत्तमौ,महाराज! अर्जुनमें असंख्य गुण हैं एवं भगवान् जनार्दन तो उनसे भी बढ़कर हैं। तुम भी कुन्तीपुत्र अर्जुनको अच्छी तरह जानते हो। जो दोनों महात्मा नर और नारायणके नामसे प्रसिद्ध हैं, वे ही अर्जुन और श्रीकृष्ण हैं। तुम्हें ज्ञात होना चाहिये कि वे दोनों पुरुषरत्न सर्वश्रेष्ठ वीर हैं
naranārāyaṇau yau tau tāvevārjunakeśavau | vijānīhi mahārāja pravīrau puruṣottamau ||
ข้าแต่พระมหาราชา ผู้ที่เลื่องลือในนาม “นร” และ “นารายณ์” นั่นเองคืออรชุนและเกศวะ จงทรงทราบเถิดว่า ทั้งสองเป็นวีรบุรุษเอก เป็นยอดแห่งบุรุษทั้งปวง
राम उवाच
Educational Q&A
The verse asserts the unity of human excellence and divine guidance: Arjuna and Kṛṣṇa are identified with Nara and Nārāyaṇa, implying that righteous action (Nara) becomes irresistible when aligned with the divine (Nārāyaṇa). This frames the coming war as ethically grounded when led by such a pair.
Rāma addresses a king and reveals a theological identification: the famed sages Nara and Nārāyaṇa are present as Arjuna and Kṛṣṇa. By emphasizing their unmatched valor and virtue, he strengthens the listener’s understanding of their decisive role in the impending conflict.