Shloka 32
विदुरस्य कृष्णं प्रति शमोपदेशः
Vidura’s Counsel to Krishna on the Limits of Peace
(द्विषदन्न न भोक्तव्यं द्विषन्तं नैव भोजयेत् । पाण्डवान् द्विषसे राजन् मम प्राणा हि पाण्डवा: ।। ) “जो द्वेष रखता हो, उसका अन्न नहीं खाना चाहिये। द्वेष रखनेवालेको खिलाना भी नहीं चाहिये। राजन! तुम पाण्डवोंसे द्वेष रखते हो और पाण्डव मेरे प्राण हैं। सर्वमेतन्न भोक्तव्यमन्नं दुष्टगाभिसंहितम् । क्षत्तुरेकस्य भोक्तव्यमिति मे धीयते मति:,“तुम्हारा यह सारा अन्न दुर्भावनासे दूषित है। अतः मेरे भोजन करनेयोग्य नहीं है। मेरे लिये तो यहाँ केवल विदुरका ही अन्न खानेयोग्य है। यह मेरी निश्चित धारणा है”
dviṣadannaṁ na bhoktavyaṁ dviṣantaṁ naiva bhojayet | pāṇḍavān dviṣase rājan mama prāṇā hi pāṇḍavāḥ ||
ไม่ควรกินอาหารของผู้มีความชิงชัง และไม่ควรเลี้ยงอาหารแก่ผู้ชิงชังด้วย โอ้พระราชา ท่านชิงชังพวกปาณฑพ—และปาณฑพคือชีวิตของเรา ดังนั้นอาหารทั้งหมดของท่านนี้ถูกเจตนาร้ายเจือปน ไม่สมควรแก่เราจะรับประทาน ตามความเห็นอันแน่วแน่ของเรา ที่นี่มีเพียงอาหารของวิทุระเท่านั้นที่ควรแก่เราจะกิน
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
Food is not morally neutral: accepting hospitality from someone driven by hatred implicates one in that hostility. The verse frames eating and feeding as ethical acts, urging avoidance of relationships sustained by dveṣa (malice) and affirming loyalty to the righteous.
In the tense pre-war setting, the speaker refuses to accept the king’s hospitality because the king bears enmity toward the Pāṇḍavas, whom the speaker cherishes as his own life. He declares that only Vidura’s food is acceptable, signaling moral alignment and rejecting tainted patronage.