Shloka 35
Kṛṣṇa at Duryodhana’s House: Refusal of Hospitality and Departure to Vidura (कृष्णस्य धार्तराष्ट्रनिवेशनगमनम्)
दयावान् सर्वभूतेषु हीनिषेवो महास्त्रवित् । मृदुश्च सुकुमारश्न धार्मिकश्च प्रियश्ष मे,“मधुसूदन श्रीकृष्ण! जो समस्त प्राणियोंके प्रति दयालु, लज्जाशील, महान् अस्त्रवेत्ता, कोमल, सुकुमार, धार्मिक तथा मुझे विशेष प्रिय है; जो महाधनुर्धर शूरवीर सहदेव रणभूमिमें शोभा पानेवाला, सभी भाइयोंका सेवक, धर्म और अर्थके विवेचनमें कुशल तथा युवावस्थासे युक्त है; कल्याणकारी आचारवाले जिस महात्मा सहदेवके आचार-व्यवहारकी सभी भाई प्रशंसा करते हैं, जो बड़े भाईके प्रति अनुरक्त, युद्धोंका नेता और मेरी सेवामें तत्पर रहनेवाला है; उस माद्रीकुमार वीर सहदेवका समाचार मुझे बताऔ
dayāvān sarvabhūteṣu hrīniṣevo mahāstravit | mṛduś ca sukumāraś ca dhārmikaś ca priyaś ca me |
ไวศัมปายนะกล่าวว่า— “เขาเปี่ยมด้วยเมตตาต่อสรรพสัตว์ มีความละอายและถ่อมตน เป็นผู้รู้ศัสตราวุธยิ่งใหญ่; อ่อนโยนและบอบบางในอุปนิสัย ดำรงตนในธรรม และเป็นที่รักยิ่งของเรา โอ้ มธุสูทนะ กฤษณะ โปรดบอกข่าวของสหเทวะ วีรบุรุษโอรสแห่งมาทรีแก่เรา—ผู้เป็นมหาธนูรธรส่องประกายในสมรภูมิ ผู้รับใช้พี่น้องทั้งปวง ชำนาญในการพิจารณาธรรมและอรรถ และอยู่ในพลังแห่งวัยหนุ่ม ความประพฤติอันเป็นมงคลของเขาได้รับการสรรเสริญจากพี่น้องทุกคน เขาภักดีต่อพี่ใหญ่ เป็นผู้นำในศึกสงคราม และมุ่งมั่นรับใช้เราอยู่เสมอ จงเล่าเรื่องของเขาให้เราฟังเถิด”
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse frames ideal kṣatriya excellence as inseparable from ethical virtues: compassion toward all beings, modesty, gentleness, and dharmic conduct, alongside martial competence. It also elevates service to elders and solidarity with brothers as marks of true nobility.
In the Udyoga Parva’s pre-war context, a speaker (as reported by Vaiśampāyana) asks Kṛṣṇa (Madhusūdana) for news about Sahadeva. Sahadeva is praised through a catalogue of virtues—battlefield prowess, discernment of dharma and artha, and devoted service—highlighting his role and character among the Pāṇḍavas.