Previous Verse
Next Verse

Shloka 42

अध्याय ८२ — केशवप्रयाणे निमित्तदर्शनम्

Omens and Reception During Keśava’s Departure

आप हम पाण्डवोंका समाचार बताते हुए हमारी माँसे मिलियेगा और प्रणाम करके पुत्रशोकसे पीड़ित हुई उस देवीको बहुत-बहुत आश्वासन दीजियेगा ।।

yudhiṣṭhira uvāca |

āpāṇḍavānāṃ samācāraṃ vaditvā asmākaṃ mātaraṃ militvā praṇamya putraśoka-pīḍitāṃ tāṃ devīm atibahu āśvāsaya ||

ūḍhāt prabhṛti duḥkhāni śvaśurāṇām ariṃdama |

nikārān atad-arhā ca paśyantī duḥkham aśnute ||

śatrudamana! sā vivāhāt prabhṛti śvaśura-gṛhe nānā-vidhāni duḥkhāni kaṣṭāni ca dṛṣṭvā anubhūya idānīm api tatraiva kaṣṭam aśnute |

ยุธิษฐิระกล่าวว่า “เมื่อแจ้งข่าวของพวกเราชาวปาณฑพแล้ว จงไปพบมารดาของเรา กราบนอบน้อมแด่นางผู้ประเสริฐซึ่งทุกข์ระทมด้วยความโศกถึงบุตร และจงปลอบประโลมนางครั้งแล้วครั้งเล่า. โอ้ผู้ปราบศัตรู ตั้งแต่วันแต่งงาน นางต้องเห็นแต่ความทุกข์และความอัปยศนานาประการในเรือนของสกุลฝ่ายสามี ทั้งที่นางไม่สมควรได้รับ และแม้บัดนี้ก็ยังทนทุกข์อยู่ที่นั่น.”

ऊढात्from (the time of) marriage / since being married
ऊढात्:
Apadana
TypeNoun
Rootऊढ (वह्-धातोः क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त; ऊढ = विवाहित/विवाहिता)
FormFeminine, Ablative, Singular
प्रभृतिfrom, onwards, since
प्रभृति:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootप्रभृति
दुःखानिsufferings, pains
दुःखानि:
Karma
TypeNoun
Rootदुःख
FormNeuter, Accusative, Plural
श्वशुराणाम्of the fathers-in-law / of the in-laws (esp. father-in-law’s family)
श्वशुराणाम्:
Adhikarana
TypeNoun
Rootश्वशुर
FormMasculine, Genitive, Plural
अरिंदमO subduer of foes
अरिंदम:
TypeNoun
Rootअरिंदम
FormMasculine, Vocative, Singular
निकाराinsults, humiliations, ill-treatments
निकारा:
Karma
TypeNoun
Rootनिकारा
FormMasculine, Accusative, Plural
not
:
TypeIndeclinable
Root
तदर्हाnot deserving that (treatment)
तदर्हा:
Karta
TypeAdjective
Rootतदर्ह (तद् + अर्ह; ‘deserving that’)
FormFeminine, Nominative, Singular
and
:
TypeIndeclinable
Root
पश्यन्तीseeing, experiencing
पश्यन्ती:
Karta
TypeVerb
Rootपश्यत् (दृश्-धातोः शतृ-प्रत्यय; पश्यन्ती)
FormFeminine, Nominative, Singular
दुःखम्suffering, pain
दुःखम्:
Karma
TypeNoun
Rootदुःख
FormNeuter, Accusative, Singular
अश्नुतेshe undergoes / experiences
अश्नुते:
TypeVerb
Rootअश् (अश्नुते)
FormPresent, 3rd, Singular, Atmanepada
शत्रुदमनO tamer of enemies
शत्रुदमन:
TypeNoun
Rootशत्रुदमन
FormMasculine, Vocative, Singular

युधिष्ठिर उवाच

Y
Yudhiṣṭhira
P
Pāṇḍavas
K
Kuntī (implied as 'our mother')
K
Kaurava household / in-laws’ house (śvaśura-gṛha)

Educational Q&A

The verse foregrounds dharma as compassionate responsibility: one must convey truthful news, offer respectful salutations, and actively console those burdened by grief—especially one’s mother—recognizing undeserved suffering and responding with reassurance rather than indifference.

Yudhiṣṭhira instructs a messenger/ally to go to the Pāṇḍavas’ mother in the Kaurava/in-laws’ household, report the Pāṇḍavas’ condition, bow to her, and repeatedly comfort her. He emphasizes that she has endured many sorrows and humiliations since her marriage and continues to suffer even now.