Shloka 11
उद्योगपर्व — अध्याय ७७: पुरुषकार–दैवसंयोगः तथा दुष्टमन्त्रपरामर्शस्य राजनैतिक-परिणामः
Human Effort, Contingency, and the Political Effects of Corrupt Counsel
शर्म तैः सह वा नो<सस््तु तव वा यच्चिकीर्षितम् | विचार्यमाणो यः: कामस्तव कृष्ण स नो गुरु: । न स नार्हति दुष्टात्मा वध॑ ससुतबान्धव:,उपायेन नृशंसेन हता दुर्द्यूतदेविना । श्रीकृष्ण! कौरवोंके साथ हमारी संधि हो अथवा आप जो कुछ करना चाहते हों, वही हो। विचार करनेपर हम इसी निष्कर्षपर पहुँचते हैं कि आपकी जो इच्छा हो, वही हमारे लिये गौरव तथा समादरकी वस्तु है। वह दुष्टात्मा दुर्योधन अपने पुत्रों और बन्धु- बान्धवोंसहित वधके ही योग्य है, जो धर्मपुत्र युधिष्ठिके पास आयी हुई सम्पत्ति देखकर उसे सहन न कर सका। इतना ही नहीं, जब कपटटद्यूतका आश्रय लेनेवाले उस क्र्रात्माने किसी धर्मसम्मत उपाय युद्ध आदिको अपने लिये सफलता देनेवाला नहीं देखा, तब कपटपूर्ण उपायसे उस सम्पत्तिका अपहरण कर लिया
arjuna uvāca |
śarma taiḥ saha vā no 'stu tava vā yac cikīrṣitam |
vicāryamāṇo yaḥ kāmas tava kṛṣṇa sa no guruḥ |
na sa nārhati duṣṭātmā vadhaṃ sa-suta-bāndhavaḥ |
upāyena nṛśaṃsena hatā durdyūta-devinā ||
จะมีสันติไมตรีกับเหล่ากุรุวงศ์หรือไม่ก็ตาม หรือท่านประสงค์จะกระทำสิ่งใด ก็ขอให้เป็นไปตามนั้นเถิด โอ้กฤษณะ! เมื่อไตร่ตรองแล้ว พวกเราลงความเห็นว่า ความประสงค์ของท่านเป็นดุจวาจาครูสำหรับเรา ควรแก่การนอบน้อมและยอมรับ ส่วนทุรโยธน์ผู้จิตชั่วนั้น พร้อมด้วยบุตรและวงศ์ญาติ ย่อมสมควรแก่ความตายเท่านั้น—ผู้ซึ่งทนมิได้เมื่อเห็นราชศรีและทรัพย์อันชอบธรรมที่มาถึงธรรมบุตรยุธิษฐิระ และเมื่อคนโหดร้ายผู้พึ่งพาการเล่นสกาที่คดโกงนั้น เห็นว่าไม่มีหนทางอันชอบธรรม—เช่นการประลองเปิดเผยหรือสงคราม—ที่จะนำชัยแก่ตน เขาจึงฉกชิงทรัพย์นั้นด้วยอุบายอันทรยศ
अर्जुन उवाच
Educational Q&A
Arjuna frames ethical clarity around means and ends: deceitful acquisition (through rigged gambling) is adharma and merits punishment, while rightful action should proceed under wise guidance. He also expresses disciplined deference to Kṛṣṇa’s judgment, treating Kṛṣṇa’s considered resolve as authoritative for righteous action.
In the Udyoga Parva’s pre-war deliberations, Arjuna tells Kṛṣṇa that whether peace with the Kauravas occurs or another course is chosen, Kṛṣṇa’s decision should be followed. He then denounces Duryodhana for intolerantly coveting Yudhiṣṭhira’s prosperity and for using deceitful dice-play to seize wealth, concluding that such wrongdoing makes Duryodhana (with his faction) deserving of death.