Shloka 2
भीमसेनस्य आत्मबलप्रशंसा — Bhīmasena’s Assertion of Strength
Udyoga Parva, Adhyāya 74
गिरेरिव लघुत्वं तच्छीतत्वमिव पावके । मत्वा रामानुज: शौरि: शार्ज्र्धन्वा वृकोदरम्,वैशम्पायनजी कहते हैं--भीमसेनके मुखसे यह अभूतपूर्व मृदुतापूर्ण वचन सुनकर महाबाहु भगवान् श्रीकृष्ण हँसने-से लगे। जैसे पर्वतमें लघुता आ जाय और अम्निमें शीतलता प्रकट हो जाय, उसी प्रकार उनमें यह नम्रताका प्रादुर्भाव हुआ था। यह सोचकर शार्ड्धनुष धारण करनेवाले रामानुज श्रीकृष्ण अपने पास बैठे हुए वृकोदर भीमसेनको, जो उस समय दयासे द्रवित हो रहे थे, अपने वचनोंद्वारा उसी प्रकार उत्तेजित करते हुए बोले, मानो वायु अग्निको उद्दीप्त कर रही हो
girer iva laghutvaṁ tacchītatvam iva pāvake | matvā rāmānujaḥ śauriḥ śārṅgadhanvā vṛkodaram |
ไวศัมปายนะกล่าวว่า ครั้นได้สดับถ้อยคำอันไม่เคยมีมาก่อนจากปากภีมเสน ซึ่งอ่อนโยนชุ่มด้วยกรุณา พระศรีกฤษณะผู้มีพระกรอันเกรียงไกรก็ทรงแย้มสรวล ราวกับว่าภูผากลับเบาหวิว หรือเพลิงกลับเย็นฉ่ำ—ความถ่อมตนอันน่าพิศวงได้บังเกิดในภีมฉันนั้น ครั้นทรงทราบดังนี้ เศาริ ผู้เป็นอนุชาของพระราม (พลราม) ผู้ทรงศรางคธนู จึงตรัสกับวฤโกทร (ภีม) ผู้ประทับใกล้และกำลังอ่อนละลายด้วยเมตตา ทรงปลุกเร้าเขาด้วยพระวาจาอีกครั้ง—ดุจสายลมโหมเพลิงให้ลุกโพลง
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
Even noble compassion must be balanced with steadfastness in dharma: Kṛṣṇa recognizes Bhīma’s softened heart as extraordinary, yet he prepares to reawaken Bhīma’s warrior resolve so that duty is not abandoned out of misplaced pity.
After Bhīma speaks unusually gentle, pity-filled words, Kṛṣṇa smiles at this unexpected humility (likened to a mountain becoming light or fire becoming cool). Understanding the moment, Kṛṣṇa then speaks to Bhīma to stir him back toward determined action, as wind intensifies a flame.