Shloka 20
Udyoga Parva, Adhyāya 73 — Kr̥ṣṇa’s Appraisal of Bhīma’s Altered Temper and Reaffirmation of Martial Resolve
अपि दुर्योधन कृष्ण सर्वे वयमधश्च्रा: । नीचैर्भूत्वानुयास्यथामो मा सम नो भरतानशन्,भगवन्! हम सब लोग नीचे पैदल चलकर अत्यन्त नम्र होकर दुर्योधनका अनुसरण करते रहेंगे; परंतु हमारे कारणसे भरतवंशियोंका नाश न हो
api duryodhana kṛṣṇa sarve vayam adhaś carāḥ | nīcair bhūtvānuyāsyathāmo mā sma no bharatānāśan ||
ภีมะกล่าวว่า “โอ้กฤษณะ แม้หากต้องเป็นเช่นนั้น—คือพวกเราทุกคนต้องเดินอยู่เบื้องล่างด้วยเท้า เปี่ยมความนอบน้อม คอยติดตามดุรโยธนะ—ก็ให้เป็นไปเถิด ขอเพียงอย่าให้เพราะพวกเราเอง วงศ์ภารตะต้องถึงความพินาศ”
भीम उवाच
Educational Q&A
Even a warrior like Bhima can prioritize the prevention of collective ruin over personal pride: he is willing to accept humiliation if it averts the destruction of the Bharata/Kuru line, highlighting restraint and responsibility in the face of escalating conflict.
In the Udyoga Parva’s peace negotiations, Bhima addresses Krishna, expressing readiness for extreme concession—walking humbly behind Duryodhana—so long as their actions do not lead to the annihilation of their own kin and dynasty.