Shloka 7
Udyoga-parva Adhyāya 71 — Kṣatra-dharma Counsel, Public Legitimacy, and Mobilization
तन्मतं धृतराष्ट्रस्य सो5स्यात्मा विवृतान्तर: । यथोक्त दूत आचहष्टे वध्य: स्यादन्यथा ब्रुवन्,युधिष्ठिरने कहा--श्रीकृष्ण! पुत्रोंसहित राजा धृतराष्ट्र क्या करना चाहते हैं, यह सब तो आपने सुन ही लिया। संजयने मुझसे जो कुछ कहा है, वह धृतराष्ट्रका ही मत है। संजय धृतराष्ट्रका अभिन्नस्वरूप होकर आया था। उसने उन्हींके मनोभावको प्रकाशित किया है। दूत संजय स्वामीकी कही हुई बातको ही दुहराया है; क्योंकि यदि वह उसके विपरीत कुछ कहता तो वधके योग्य माना जाता
tanmataṃ dhṛtarāṣṭrasya so 'syātmā vivṛtāntaraḥ | yathoktaṃ dūta ācakhaṣṭe vadhyaḥ syād anyathā bruvan |
ยุธิษฐิระกล่าวว่า “นี่คือเจตนาของธฤตราษฏระ สัญชัยประหนึ่งเป็นตัวเขาเอง ได้มาโดยเปิดเผยความในใจทั้งหมด ในฐานะทูต เขากล่าวตามที่ได้รับสั่งอย่างเคร่งครัด; เพราะหากกล่าวเป็นอื่น ขัดต่อเจ้านาย ก็ย่อมถูกเห็นว่าเป็นผู้สมควรถูกลงโทษ”
युधिछिर उवाच
Educational Q&A
The verse highlights envoy-dharma and political ethics: a messenger is expected to convey the ruler’s message faithfully. Altering it is treated as a grave breach of duty, even punishable, because it distorts responsibility and can inflame conflict.
Yudhiṣṭhira interprets Sañjaya’s report as Dhṛtarāṣṭra’s own mind made public. He stresses that Sañjaya, acting as envoy, merely repeated his master’s words—since contradicting them would expose him to severe punishment—thereby underscoring that the message truly reflects Dhṛtarāṣṭra’s intent.