Shloka 34
Udyoga-parva Adhyāya 71 — Kṣatra-dharma Counsel, Public Legitimacy, and Mobilization
न चेत् प्रबुध्यते कृष्ण नरकायैव गच्छति । तस्य प्रबोध: प्रज्जैव प्रज्ञाचक्षुस्तरिष्पति,श्रीकृष्ण! यदि उसे फिरसे कर्तव्यका बोध नहीं होता, तो वह नरककी दिशामें ही बढ़ता जाता है। कर्तव्यका बोध करानेवाली प्रज्ञा ही है। जिसे प्रज्ञारूपी नेत्र प्राप्त हैं, वह निश्चय ही संकटसे पार हो जायगा
na cet prabudhyate kṛṣṇa narakāyaiva gacchati | tasya prabodhaḥ prajñaiva prajñācakṣus tariṣyati |
ยุธิษฐิระกล่าวว่า “โอ้ กฤษณะ หากมนุษย์ไม่ตื่นขึ้นสู่หน้าที่ของตนอีก เขาย่อมมุ่งไปสู่นรกเท่านั้น สำหรับเขา การตื่นรู้แท้จริงก็คือ ‘ปรัชญา’ เอง และผู้มีดวงตาแห่งปัญญาย่อมข้ามพ้นภยันตรายได้แน่นอน”
युधिछिर उवाच
Educational Q&A
Without awakening to dharma (one’s rightful duty), a person’s course becomes self-destructive, described as ‘going to hell.’ The remedy is prajñā—clear moral discernment—which functions like an inner eye enabling one to navigate and cross dangers.
In the Udyoga Parva’s pre-war negotiations and counsel, Yudhiṣṭhira addresses Kṛṣṇa, stressing that those who fail to regain awareness of duty continue toward ruin, while wisdom alone can rouse and rescue them from impending calamity.