Shloka 3
Dhṛtarāṣṭra’s Inquiry and Sañjaya’s Etymologies of Kṛṣṇa’s Names
Puruṣottama-nāma-nirvacana
विद्यया तात जानामि त्रियुगं मधुसूदनम् । कर्तारमकृतं देवं भूतानां प्रभवाप्ययम्
vidyayā tāta jānāmi triyugaṁ madhusūdanam | kartāram akṛtaṁ devaṁ bhūtānāṁ prabhavāpyayam ||
โอ้ท่านผู้เป็นที่รัก ด้วยทัศนะญาณข้าจึงรู้จักมธุสูทนะ ผู้ทรงเป็นองค์แห่งสามยุค—ทรงเป็นผู้กระทำแห่งสรรพสิ่ง แต่พระองค์มิได้ถูกกระทำโดยผู้ใด และทรงเป็นเหตุแห่งการบังเกิดและการดับไปของสรรพสัตว์ทั้งปวง
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse affirms a theological insight: Krishna (Madhusudana) is the uncreated divine agent who stands as the ultimate source and end of all beings. True knowledge recognizes the Lord as creator without being a created product, grounding dharma in a cosmic, moral order beyond human politics.
Sanjaya, speaking to his listener (addressed as “tāta”), declares his recognition of Krishna’s divine nature. In the tense pre-war setting of the Udyoga Parva, this frames Krishna not merely as a diplomat but as the cosmic Lord whose presence shapes the ethical stakes of the coming conflict.