Shloka 11
जो दमरूपी गुणसे युक्त है, उसीको दान, क्षमा और सिद्धिका यथार्थ लाभ प्राप्त होता है; क्योंकि दम ही दान, तपस्या, ज्ञान और स्वाध्यायका सम्पादन करता है ।। दमस्तेजो वर्धयति पवित्र दम उत्तमम् | विपाप्मा वृद्धतेजास्तु पुरुषो विन्दते महत्,दम तेजकी वृद्धि करता है। दम पवित्र एवं उत्तम साधन है। दमसे निष्पाप एवं बढ़े हुए तेजसे सम्पन्न पुरुष परब्रह्म परमात्माको प्राप्त कर लेता है
vidura uvāca | yo dama-rūpī guṇena yuktaḥ sa eva dāna-kṣamā-siddhīnāṁ yathārtha-lābhaṁ prāpnoti | yato dama eva dāna-tapasā-jñāna-svādhyāyānāṁ sampādakaḥ || damas tejo vardhayati pavitro dama uttamaḥ | vipāpmā vṛddha-tejās tu puruṣo vindate mahat ||
วิทุระกล่าวว่า— ผู้ใดประกอบด้วยคุณธรรมชื่อว่า “ทมะ” คือความสำรวมระงับตน ผู้นั้นเท่านั้นย่อมได้ผลแท้จริงแห่งทาน ความอดกลั้น และความสำเร็จทางจิตวิญญาณ; เพราะทมะนี่เองทำให้ทาน ตบะ ญาณ และสวาธยายะ (การศึกษาพระคัมภีร์) บรรลุผลสมบูรณ์ ทมะเพิ่มพูนรัศมีภายใน เป็นสิ่งบริสุทธิ์และเป็นอุบายอันสูงสุด บุรุษผู้หมดมลทิน และมีเดชทางธรรมรุ่งเรืองด้วยทมะ ย่อมบรรลุปรพรหม—ความยิ่งใหญ่แท้จริง
विदुर उवाच
Educational Q&A
Self-restraint (dama) is presented as the enabling virtue: it makes charity, forgiveness, austerity, knowledge, and sacred study effective, and it purifies a person while increasing inner radiance, culminating in the highest spiritual attainment.
In the Udyoga Parva’s counsel-filled setting, Vidura instructs on ethical discipline, emphasizing that inner governance—control of senses and mind—is the foundation for all other virtues and for reaching the supreme good.