Shloka 5
Adhyaya 60: Self-Assertion, Daiva, and the Rhetoric of Inevitability (उद्योग पर्व)
नैव मानुषवद् देवा: प्रवर्तन्ते कदाचन । कामात् क्रोधात् तथा लोभाद् द्वेषाच्च भरतर्षभ
naiva mānuṣavad devāḥ pravartante kadācana | kāmāt krodhāt tathā lobhād dveṣāc ca bharatarṣabha ||
ไวศัมปายนะกล่าวว่า “โอ้ผู้ประเสริฐแห่งวงศ์ภารตะ เทพทั้งหลายไม่เคยประพฤติเฉกเช่นมนุษย์สามัญเลย เขามิได้ลงมือกระทำด้วยแรงขับแห่งกาม ด้วยโทสะ ด้วยโลภะ หรือด้วยความพยาบาท โอ้โคอุสภะแห่งภารตะ”
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse contrasts divine and ordinary human conduct: the gods are portrayed as not acting under the sway of the four inner enemies—desire, anger, greed, and hatred—implying that ethical action should be guided by dharma and discernment rather than impulsive passions.
Vaiśampāyana, as narrator, makes a general statement about the nature of the gods to frame the surrounding discussion: divine agency is not to be interpreted as passion-driven in the way human decisions often are, especially in contexts of conflict and high emotion.