Shloka 45
Sainyasaṅgraha and Bhāga-Vyavasthā (Forces Assembled and Rival Allocations) | सैन्यसंग्रह-भागव्यवस्था
कि तु संजय मे ब्रूहि पुनस्तेषां विचेष्टितम्,संजय! तुम पुनः मेरे सामने पाण्डवोंकी चेष्टाका वर्णन करो। कौन ऐसा वीर है, जो वेगशाली और तेजस्वी महाधनुर्धर पाण्डवोंको बार-बार उसी प्रकार उत्तेजित किया करता है, जैसे घीकी आहुति डालनेसे आग प्रज्वलित हो उठती है
ki tu sañjaya me brūhi punas teṣāṃ viceṣṭitam | sañjaya! ko nu punaḥ me samakṣaṃ pāṇḍavānāṃ ceṣṭāyā varṇanaṃ karo | ko ’sau vīraḥ yo vegavān tejasvī mahādhanurdhara-pāṇḍavān punaḥ punaḥ samuttejayati yathā ghṛtāhutibhir agniḥ prajvalito bhavati ||
แต่สัญชัย! จงเล่าอีกครั้งถึงความเคลื่อนไหวและการกระทำของพวกเขา วีรบุรุษผู้ใด—ผู้รวดเร็ว เรืองฤทธิ์ เป็นมหาธนู—ที่ปลุกเร้าปาณฑพผู้มีเดชรุ่งโรจน์ครั้งแล้วครั้งเล่า ดุจไฟลุกโชนเมื่อได้รับเนยใสเป็นเครื่องบูชา?
दुर्योधन उवाच
Educational Q&A
The verse highlights how resolve and conflict can be intensified by a catalyst—just as ghee makes fire blaze. Ethically, it warns that provocative influences and repeated incitement can push parties toward war, making restraint and wise counsel crucial.
Duryodhana presses Sañjaya to recount the Pāṇḍavas’ current actions and asks who among them (or among their supporters) repeatedly energizes and provokes those mighty archers, indicating his concern about their growing momentum toward confrontation.