Shloka 53
Udyoga-parva Adhyāya 50 — Dhṛtarāṣṭra’s Appraisal of Bhīmasena (भीमसेनभयवर्णनम्)
न तु मन्ये विघाताय ज्ञानं दुःखस्य संजय । भवत्यतिबलं होतज्ज्ञानस्थाप्युपघातकम्,संजय! मुझे तो ऐसा मालूम होता है कि ज्ञान दुःखका नाश नहीं कर सकता, अपितु प्रबल दुःख ही ज्ञानका भी नाश करनेवाला बन जाता है
na tu manye vighātāya jñānaṃ duḥkhasya sañjaya | bhavaty atibalaṃ hot taj jñānasthāpy upaghātakam ||
ธฤตราษฏร์ตรัสว่า—“สัญชัย เราไม่เห็นว่าความรู้จะทำลายความทุกข์ได้ ตรงกันข้าม เมื่อความโศกมีกำลังยิ่งนัก มันกลับเป็นแรงที่กระแทกทำลายแม้ความเข้าใจอันมั่นคงได้”
धृतराष्ट उवाच
Educational Q&A
The verse highlights a moral-psychological insight: intellectual knowledge alone may not dissolve suffering; when grief becomes overwhelming, it can eclipse discernment itself, impairing judgment and ethical clarity.
In the Udyoga Parva’s pre-war deliberations, Dhṛtarāṣṭra speaks to Sañjaya in a mood of anxiety and sorrow, reflecting on how his distress has grown so strong that it threatens to overpower even sound understanding.