Shloka 22
Sanatsujāta on the Imperceptible Eternal Light (यत्तच्छुक्रं महज्ज्योतिः)
नाहं सदासत्कृत:ः स्यां न मृत्यु- न चामृत्युरमृतं मे कुतः स्यात् । सत्यानृते सत्यसमानबन्धे सतश्नष योनिरसतश्नैक एव । योगिनस्तं प्रपश्यन्ति भगवन्तं सनातनम्,राजन! मैं कभी किसीके असत्कारका पात्र नहीं होता। न मेरी मृत्यु होती है न जन्म, फिर मोक्ष किसका और कैसे हो [क्योंकि मैं नित्यमुक्त ब्रह्म हूँ]। सत्य और असत्य सब कुछ मुझ सनातन समत्रह्ममें स्थित हैं। एकमात्र मैं ही सत् और असतूकी उत्पत्तिका स्थान हूँ। मेरे स्वरूपभूत उस सनातन परमात्माका योगीजन साक्षात्कार करते हैं
nāhaṃ sadāsatkṛtaḥ syāṃ na mṛtyur na cāmṛtyur amṛtaṃ me kutaḥ syāt | satyānṛte satyasamānabandhe sataś ca yoniḥ asataś caika eva | yoginas taṃ prapaśyanti bhagavantaṃ sanātanam |
สนัตสุชาตะกล่าวว่า “ข้าแต่พระราชา! เรามิได้อยู่ใต้เกียรติหรืออัปยศ สำหรับเรามิได้มีความตายและมิได้มีความเกิด แล้ว ‘โมกษะ’ จะเป็นของเราได้อย่างไร และจะพ้นจากสิ่งใดเล่า? ทั้งสัจและอสัตย์—ประหนึ่งผูกพันเสมอกัน—ตั้งอยู่ในเรา ผู้เป็นพรหมันนิรันดร์ เราเพียงผู้เดียวเป็นแหล่งกำเนิดทั้งสิ่งจริงและสิ่งไม่จริง เหล่าโยคีย่อมประจักษ์องค์พระผู้เป็นนิรันดร์นั้นโดยตรง”
सनत्सुजात उवाच
Educational Q&A
The speaker identifies the highest Self/Brahman as beyond honor and dishonor, beyond birth and death; therefore ‘liberation’ is not an event for Brahman but the recognition of what is eternally free. Both sat (the real) and asat (the unreal/appearance) arise from and rest in that one eternal principle, which yogins realize directly.
In the Sanatsujātīya dialogue within Udyoga Parva, the sage Sanatsujāta instructs King Dhṛtarāṣṭra on immortality and the nature of the Self. This verse advances the teaching that the ultimate reality is unborn, deathless, and the single ground of all opposites, accessible through yogic insight.