Shloka 30
उद्योगपर्व — विदुरनीतिः (Adhyāya 37): आयुःक्षयहेतवः, नीतिसूत्राणि, बलभेदाः, पाण्डव-विग्रहदोषदर्शनम्
वशमें आये हुए वधके योग्य शत्रुको कभी छोड़ना नहीं चाहिये। यदि अपना बल अधिक न हो तो नम्र होकर उसके पास समय बिताना चाहिये और बल होनेपर उसे मार ही डालना चाहिये; क्योंकि यदि शत्रु मारा न गया तो उससे शीघ्र ही भय उपस्थित होता है ।। दैवतेषु प्रयत्नेन राजसु ब्राह्मणेषु च । नियन्तव्य: सदा क्रोधो वृद्धबालातुरेषु च,देवता, ब्राह्मण, राजा, वृद्ध, बालक और रोगीपर होनेवाले क्रोधको प्रयत्नपूर्वक सदा रोकना चाहिये
vaśam āye hue vadhake yogya śatruko kabhī choḍanā nahīṁ cāhiye. yadi apanā bala adhika na ho to namra hokara usake pāsa samaya bitānā cāhiye aura bala honepara use mār hī ḍālanā cāhiye; kyoṅki yadi śatru mārā na gayā to usase śīghra hī bhaya upasthita hotā hai. daivateṣu prayatnena rājasu brāhmaṇeṣu ca | niyantavyaḥ sadā krodho vṛddha-bāla-ātureṣu ca ||
ศัตรูที่อยู่ในอำนาจและสมควรถูกประหาร ไม่ควรปล่อยเป็นอันขาด หากกำลังของตนยังไม่พอ พึงอ่อนน้อมอยู่ใกล้เขาเพื่อรอเวลา; ครั้นได้กำลังแล้วจึงสังหารเสีย—เพราะหากศัตรูไม่ถูกฆ่า ไม่นานก็จะกลับเป็นเหตุแห่งความหวาดกลัว อีกประการหนึ่ง โทสะพึงระงับด้วยความเพียรเสมอเมื่ออยู่ต่อหน้าเทพเจ้า พระราชา และพราหมณ์ ตลอดจนต่อผู้เฒ่า เด็ก และผู้เจ็บป่วย
विदुर उवाच
Educational Q&A
Vidura combines political realism with moral restraint: a dangerous enemy should not be spared once decisively within one’s power, yet one must discipline anger—especially toward those deserving reverence (gods, Brahmins, rulers) and those deserving compassion (the aged, children, the sick).
In the Udyoga Parva’s counsel-setting, Vidura is instructing on conduct and strategy amid rising conflict: how to handle enemies pragmatically while maintaining dharmic self-control in speech and temperament toward respected and vulnerable persons.