Shloka 14
हंस–साध्यसंवादः, वाक्-निग्रहः, महाकुल-लक्षणम्, शान्ति-उपायः
Hamsa–Sādhya Dialogue; Restraint of Speech; Marks of Noble Lineage; Means to Peace
गृहीतवाक्यो नयविद् वदान्य: शेषान्नभोक्ता हाविहिंसकश्न । नानर्थकृत्याकुलितः कृतज्ञः सत्यो मृदुः स्वर्गमुपैति विद्वान्
gṛhītavākyo nayavid vadānyaḥ śeṣānna-bhoktā hāvi-hiṁsakaś ca | nānarthakṛtyākulitaḥ kṛtajñaḥ satyo mṛduḥ svargam upaiti vidvān ||
ผู้รู้ผู้ยึดถ้อยคำของผู้ใหญ่ รู้หลักนโยบาย ใจกว้างให้ทาน กินแต่ข้าวที่เหลือจากการบูชา (ยัชญเศษ) ไม่เบียดเบียน ไม่หมกมุ่นในกิจอันไร้สาระและก่อโทษ มีความกตัญญู พูดสัตย์ และมีใจอ่อนโยน—บัณฑิตเช่นนั้นย่อมไปสู่สวรรค์.
विदुर उवाच
Educational Q&A
Vidura defines the ethical profile of a truly wise person: receptive to good counsel, skilled in right conduct, generous, disciplined in consumption (accepting only what is ritually and morally ‘left over’), non-violent, free from futile/harmful pursuits, grateful, truthful, and gentle. Such integrated virtues are said to lead to spiritual merit and a blessed destiny (svarga).
In the Udyoga Parva, as negotiations and preparations for the Kurukṣetra war intensify, Vidura offers moral and practical instruction (nīti) to restrain passion and guide decision-making. This verse functions as a compact standard of conduct—contrasting the calm, dharmic person with those driven toward destructive, anartha-producing actions.