Shloka 36
सूक्ष्मोडपि भार नृपते स्यन्दनो वै शक्तो वोढुं न तथान्ये महीजा: । एवं युक्ता भारसहा भवन्ति महाकुलीना न तथान्ये मनुष्या:,नूपवर! रथ छोटा-सा होनेपर भी भार ढो सकता है, किंतु दूसरे काठ बड़े-बड़े होनेपर भी ऐसा नहीं कर सकते। इसी प्रकार उत्तम कुलमें उत्पन्न उत्साही पुरुष भार सह सकते हैं, दूसरे मनुष्य वैसे नहीं होते इति श्रीमहाभारते उद्योगपर्वणि प्रजागरपर्वणि विदुरहितवाक्ये षट्त्रिंशो ध्याय: ।। ३६ || इस प्रकार श्रीमह्ाभारत उद्योगपर्वके अन्तर्गत प्रजागरपर्वमें विदुर-हितवाक्यविषयक छत्तीसवाँ अध्याय पूरा हुआ
sūkṣmo 'pi bhāra nṛpate syandano vai śakto voḍhuṃ na tathānye mahījāḥ | evaṃ yuktā bhārasahā bhavanti mahākulīnā na tathānye manuṣyāḥ ||
ข้าแต่พระราชา แม้รถศึกจะเล็กก็ยังสามารถบรรทุกภาระได้ แต่ไม้ชิ้นอื่นแม้ใหญ่ก็หาได้เป็นเช่นนั้นไม่ ฉันใดก็ดี ผู้เกิดในตระกูลสูงเมื่อได้รับการฝึกฝนและมีวินัย ย่อมเป็นผู้ทนรับภาระหนักได้; มนุษย์อื่นหาเป็นเช่นนั้นไม่
विदुर उवाच
Educational Q&A
Capacity is not determined by outward size or show; it comes from proper training and inner fitness. Likewise, true nobility is proven by disciplined readiness to bear responsibility, not merely by external status.
In Vidura’s counsel to the king during the Udyoga Parva, he uses a practical analogy—small chariot versus large wood—to urge the ruler to value disciplined, capable persons who can carry the weight of duty, especially in a time of political crisis.