Shloka 91
Adhyaya 32: Saṃjaya’s Return, Audience with Dhṛtarāṣṭra, and Ethical Admonition
ईर्ष्या करनेवाला, घृणा करनेवाला, असंतोषी, क्रोधी, सदा शंकित रहनेवाला और दूसरेके भाग्यपर जीवन-निर्वाह करनेवाला--ये छ: सदा दु:खी रहते हैं ।। सप्त दोषा: सदा राज्ञा हातव्या व्यसनोदया: । प्रायशो यैर्विनश्यन्ति कृतमूला अपीश्वरा:,सत्रीविषयक आसक्ति, जूआ, शिकार, मद्यपान, वचनकी कठोरता, अत्यन्त कठोर दण्ड देना और धनका दुरुपयोग करना--ये सात दुःखदायी दोष राजाको सदा त्याग देने चाहिये। इनसे दृढ़मूल राजा भी प्राय: नष्ट हो जाते हैं
vidura uvāca | īrṣyāluḥ dveṣī asaṃtuṣṭaḥ krodhī nityaśaṅkī parabhāgyopajīvī ca—ete ṣaṭ sadā duḥkhitā bhavanti || sapta doṣāḥ sadā rājñā hātavyā vyasanodayāḥ | prāyaśo yair vinaśyanti kṛtamūlā apīśvarāḥ || strīviṣayāsaktiḥ dyūtaṃ mṛgayā madyaṃ vākkāṭhinyaṃ daṇḍapāruṣyaṃ dhanasya durvyayaś ca—ime sapta duḥkhadāyino doṣā rājñā sadā parityājyāḥ | etaiḥ dṛḍhamūlā api rājānaḥ prāyaśo vinaśyanti ||
วิทุระกล่าวว่า—ผู้ริษยา ผู้พยาบาท ผู้ไม่รู้จักพอ ผู้โกรธง่าย ผู้ระแวงอยู่เสมอ และผู้ดำรงชีพด้วยโชคของผู้อื่น—ทั้งหกนี้ย่อมเป็นทุกข์เสมอ. และข้าแต่พระราชา! กษัตริย์พึงละทิ้งโทษเจ็ดประการอันเกิดจากความติดข้อง ซึ่งก่อให้เกิดหายนะ; เพราะด้วยสิ่งเหล่านี้ แม้ผู้ครองแผ่นดินที่มั่นคงก็ยังมักพินาศ—ความหลงใหลในสตรีและกามคุณ การพนัน การล่าสัตว์ การดื่มของมึนเมา วาจาหยาบกร้าน ความโหดร้ายเกินควรในการลงทัณฑ์ และการใช้ทรัพย์ในทางเสื่อม/ฟุ่มเฟือย.
विदुर उवाच
Educational Q&A
Vidura teaches that inner vices inevitably generate suffering, and that rulers in particular must renounce specific addictions—sensual obsession, gambling, hunting, intoxication, harsh speech, cruel punishment, and misuse of wealth—because these destroy even well-established kings.
In Udyoga Parva, Vidura delivers counsel on statecraft and moral discipline. Here he warns the kingly audience that certain character flaws and courtly addictions lead to personal misery and political ruin, framing ethical self-restraint as essential to stable rule.