Adhyaya 32: Saṃjaya’s Return, Audience with Dhṛtarāṣṭra, and Ethical Admonition
जो अपने बलको न समझकर बिना काम किये ही धर्म और अर्थसे विरुद्ध तथा न पानेयोग्य वस्तुकी इच्छा करता है, वह पुरुष इस संसारमें मूढबुद्धि कहलाता है ।। अशिष्यं शास्ति यो राजन् यश्च शून्यमुपासते- । कदर्य भजते यश्च तमाहुर्मूठडचेतसम्,राजन! जो अनधिकारीको उपदेश देता और शून्यकी उपासना करता है तथा जो कृपणका आश्रय लेता है, उसे मूढ चित्तवाला कहते हैं
yo ’tmano balaṁ na vijānāti vinā karmaiva dharmārthābhyāṁ viruddhāṁ cānupapannāṁ ca vastūnām icchāṁ karoti sa iha loke mūḍhabuddhir ucyate || aśiṣyaṁ śāsti yo rājan yaś ca śūnyam upāsate | kadarīṁ bhajate yaś ca tam āhur mūḍhacetasam ||
ผู้ใดไม่เข้าใจกำลังและความสามารถของตน แล้วไม่ยอมทำการงานที่พึงทำ กลับปรารถนาสิ่งที่ขัดต่อธรรมและอรรถ หรือสิ่งที่มิอาจได้—ผู้นั้นในโลกนี้เรียกว่าเขลาปัญญา. อีกทั้ง ข้าแต่พระราชา ผู้ใดสั่งสอนศิษย์ที่ไม่ควรสอน บูชาความว่างเปล่าไร้สาระ และไปพึ่งพาคนตระหนี่—ผู้นั้นก็กล่าวกันว่าเป็นผู้มีจิตหลงผิด
विदुर उवाच
True wisdom begins with knowing one’s own capacity and aligning desire with disciplined action and with dharma and artha. Delusion shows itself in chasing the impossible or unethical without effort, in giving instruction where it cannot bear fruit, in revering what is empty, and in seeking support from miserly, mean-spirited people.
In Udyoga Parva, Vidura offers moral and political counsel to the king (implicitly Dhṛtarāṣṭra) as tensions rise toward war. This verse is part of Vidura’s diagnostic teaching: he identifies behaviors that mark a person as misguided, warning the king against poor judgment in aims, teachers/disciples, objects of reverence, and alliances.