Shloka 51
Udyoga-parva Adhyāya 28: Dharmādharmalakṣaṇa in Āpad
Crisis-Discernment of Right and Wrong
पराजितान् पाण्डवेयांस्तु वाचो रौद्रा रूक्षा भाषते धार्तराष्ट्र: । गदाहस्तो भीमसेनो <प्रमत्तो दुर्योधनं स्मारयिता हि काले
parājitān pāṇḍaveyāṁs tu vāco raudrā rūkṣā bhāṣate dhārtarāṣṭraḥ | gadāhasto bhīmaseno pramatto duryodhanaṁ smārayitā hi kāle ||
วายูกล่าวว่า “เมื่อเห็นว่าบุตรแห่งปาณฑุถูกกดไว้แล้ว บุตรแห่งธฤตราษฏระจึงกล่าววาจาหยาบกร้านและเดือดดาล แต่ครั้นถึงกาล ภีมเสนะผู้ถือคทาในมือและเร่าร้อนด้วยปณิธานจักทำให้ทุรโยธน์ระลึก (ถึงผลแห่งความโอหังนั้น) ได้”
वायुदेव उवाच
Educational Q&A
Harsh, prideful speech—especially after gaining advantage—invites moral and practical consequences. The verse underscores that arrogance and cruelty in words are not signs of true strength; in time, righteous retribution and accountability arise.
Vāyu comments on Duryodhana’s rough and angry words toward the Pāṇḍavas, despite their present setback. He foretells that Bhīma, famed for wielding the mace, will at the right moment force Duryodhana to remember his offenses—hinting at the later decisive confrontation.