Shloka 16
अध्याय २६ — युद्ध-निन्दा, काम-दोष, तथा धार्तराष्ट्र-नीति-विश्लेषण
War-aversion, Desire as a Policy Fault, and Analysis of Dhṛtarāṣṭra’s Governance
तच्चेदेवं द्वेषरूपेण पार्था: करिष्यध्वं कर्म पापं चिराय । निवसध्व॑ वर्षपूगान् वनेषु दुःखं वासं पाण्डवा धर्म एव
tac ced evaṁ dveṣa-rūpeṇa pārthāḥ kariṣyadhvaṁ karma pāpaṁ cirāya | nivasadhvaṁ varṣa-pūgān vaneṣu duḥkhaṁ vāsaṁ pāṇḍavā dharma eva, kuntī-kumāra |
สัญชัยกล่าวว่า “โอ บุตรแห่งปฤถา หากเพื่ออาณาจักรพวกท่านตั้งใจจะกระทำกรรมบาปคือสงคราม อันเป็นรูปแห่งความชิงชังยืดเยื้อยาวนานแล้วไซร้ ข้าขอแนะดังนี้: จงอยู่ในป่าหลายปี อดทนต่อความทุกข์แห่งที่พำนักอันโศกนั้นเถิด โอ ปาณฑพะ โอ บุตรแห่งกุนตี—ชีวิตป่าเช่นนั้นเองจะเป็นทางแห่งธรรมแก่ท่าน มากกว่าสงครามที่เกิดจากความพยาบาท”
संजय उवाच
Educational Q&A
War pursued from entrenched hatred (dveṣa) is ethically corrupting; if the motive is rancour for the sake of kingdom, then enduring hardship in the forest is presented as the more dharmic alternative.
Sañjaya addresses the Pāṇḍavas, warning that if they choose a long-lasting, hate-driven war for sovereignty, he would rather advise continued forest-dwelling—painful though it is—because it aligns better with dharma than a conflict rooted in animosity.