Shloka 3
धृतराष्ट्र-संजय संवादः — उपप्लव्यगमनाज्ञा
Dhṛtarāṣṭra–Saṃjaya Dialogue: Command to Proceed to Upaplavya
नाहं क्वचित् संजय पाण्डवानां मिथ्यावृत्ति काज्चन जात्वपश्यम् | सर्वा श्रियं ह्यात्मवीर्येण लब्धां पर्याकार्ष: पाण्डवा महा[मेव,संजय! मैंने कभी कहीं पाण्डवोंमें थोड़ी-सी भी मिथ्या वृत्ति नहीं देखी है। पाण्डवोंने अपने पराक्रमसे प्राप्त हुई सारी सम्पत्ति मेरे ही अधीन कर दी थी गावल्गणि: संजय: सूतसूनु- रजातशत्रुमवदत् प्रतीत: । दिष्ट्या राजंस्त्वामरोगं प्रपश्ये सहायवन्तं च महेन्द्रकल्पम् गवल्गणनन्दन सूतपुत्र संजयने प्रसन्न होकर अजातशत्रु राजा युधिष्ठिर्से कहा --'राजन्! बड़े सौभाग्यकी बात है कि आज मैं देवराज इन्द्रके समान आपको अपने सहायकोंके साथ स्वस्थ एवं सकुशल देख रहा हूँ
vaiśampāyana uvāca | nāhaṃ kvacit saṃjaya pāṇḍavānāṃ mithyāvṛttiṃ kāñcana jātva-paśyam | sarvāḥ śriyaṃ hy ātmavīryeṇa labdhāṃ paryākārṣaḥ pāṇḍavā mama || gāvalgaṇiḥ saṃjayaḥ sūtasūnur ajātaśatrum avadat pratītaḥ | diṣṭyā rājan tvām arogam prapaśye sahāyavantaṃ ca mahendrakalpam ||
“สัญชัย! เราไม่เคยเห็นในหมู่ปาณฑพแม้เพียงน้อยนิดแห่งความประพฤติเป็นเท็จเลย และศรีสมบัติทั้งปวงที่เขาได้มาด้วยเดชแห่งตน ก็ยกไว้ในอำนาจของเราโดยสิ้นเชิง” ครั้นแล้วสัญชัย บุตรแห่งคาวัลคณะ ผู้เป็นบุตรสารถี มีใจยินดี จึงกราบทูลอชาตศัตรูยุธิษฐิระว่า “ข้าแต่พระราชา เป็นมหามงคลที่ข้าพระองค์ได้เห็นพระองค์ปราศจากโรคภัย ปลอดภัยเป็นสุข พร้อมด้วยผู้เกื้อหนุนทั้งหลาย ประหนึ่งมหาอินทร์”
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The passage upholds satya (truthfulness) as a defining mark of dharmic character: the Pāṇḍavas are praised as free from deceit, and their prosperity is framed as legitimately earned through personal valor and then responsibly placed under rightful authority—an ethical model of power, wealth, and accountability.
Vaiśampāyana reports a commendation of the Pāṇḍavas’ integrity and the rightful handling of their acquired wealth. Immediately after, Sañjaya—identified by lineage as Gavalgaṇa’s son—approaches and respectfully addresses Yudhiṣṭhira (Ajātaśatru), expressing relief and good fortune at seeing the king healthy, safe, and supported by allies, likening him to Indra.