Previous Verse
Next Verse

Shloka 23

धृतराष्ट्र-संजय संवादः — उपप्लव्यगमनाज्ञा

Dhṛtarāṣṭra–Saṃjaya Dialogue: Command to Proceed to Upaplavya

पाण्ड्यक्ष राजा समितीन्द्रकल्पो योधप्रवीरैर्बहुभि: समेत: । समागत: पाण्डवार्थे महात्मा लोकप्रवीरो<5प्रतिवीर्यतेजा:,पाण्ड्यदेशके महामना राजा, जो संसारके सुविख्यात वीर, अनुपम पराक्रम और तेजसे सम्पन्न तथा युद्धमें देवराज इन्द्रके समान हैं, पाण्डवोंकी सहायताके लिये बहुत-से प्रमुख योद्धाओंके साथ पधारे हैं गदापाणिभ्भीमसेनस्तरस्वी प्रवेपयञ्छत्रुसड्घाननीके । नाग: प्रभिन्न इव नड्वलेषु चंक्रम्यते कच्चिदेनं स्मरन्ति जैसे मस्तकसे मदकी धारा बहानेवाला गजराज सरकंडोंसे भरे हुए स्थानोंमें निर्भय विचरता है, उसी प्रकार वेगशाली वीर भीमसेन हाथमें गदा लिये रणभूमिमें शत्रुसमुदायको कम्पित करते हुए विचरण करते हैं। क्या कौरवलोग उन्हें भी कभी याद करते हैं? इति श्रीमहाभारते उद्योगपर्वणि सञ्जययानपर्वणि युधिष्ठिरप्रश्ने त्रयोविंशो 5ध्याय: ।। २३ ।। इस प्रकार श्रीमह्याभारत उद्योगपर्वके अन्तर्गत संजययानपर्वमें युधिष्िरप्रश्नविषयक तेईसवाँ अध्याय पूरा हुआ

vaiśampāyana uvāca |

pāṇḍyaś ca rājā samitīndrakalpo yodhapravīrair bahubhiḥ sametaḥ |

samāgataḥ pāṇḍavārthe mahātmā lokapravīro ’prativīryatejāḥ ||

gadāpāṇir bhīmasenas tarasvī pravepayañ chatrusaṅghān raṇe ’sau |

nāgaḥ prabhinna iva naḍvaleṣu caṅkramyate kaccid enaṃ smaranti ||

Vaiśampāyana said: The king of the Pāṇḍyas—like Indra in the clash of armies—arrived for the Pāṇḍavas’ cause, accompanied by many foremost warriors. That great-souled ruler, famed throughout the world, possessed of unrivalled valor and splendor, came as their ally. And Bhīmasena, mighty and swift, with mace in hand, roams the battlefield shaking the enemy hosts—like a rut-maddened elephant striding fearlessly through reed-filled marshes. Do the Kauravas ever remember him even now?

पाण्ड्यःthe Pāṇḍya (king)
पाण्ड्यः:
Karta
TypeNoun
Rootपाण्ड्य
FormMasculine, Nominative, Singular
राजाking
राजा:
Karta
TypeNoun
Rootराजन्
FormMasculine, Nominative, Singular
समितीन्द्रकल्पःIndra-like in battle
समितीन्द्रकल्पः:
Karta
TypeAdjective
Rootसमितीन्द्रकल्प
FormMasculine, Nominative, Singular
योधप्रवीरैःwith foremost warriors
योधप्रवीरैः:
Karana
TypeNoun
Rootयोधप्रवीर
FormMasculine, Instrumental, Plural
बहुभिःwith many
बहुभिः:
Karana
TypeAdjective
Rootबहु
FormMasculine, Instrumental, Plural
समेतःaccompanied, together (with)
समेतः:
Karta
TypeAdjective
Rootसम्-इ (समेत)
FormMasculine, Nominative, Singular
समागतःhas come, arrived
समागतः:
Karta
TypeVerb
Rootसम्-गम् (समागत)
FormMasculine, Nominative, Singular
पाण्डवार्थेfor the sake of the Pāṇḍavas
पाण्डवार्थे:
Adhikarana
TypeNoun
Rootपाण्डव-अर्थ
FormMasculine, Locative, Singular
महात्माthe great-souled one
महात्मा:
Karta
TypeNoun
Rootमहात्मन्
FormMasculine, Nominative, Singular
लोकप्रवीरःa hero famed in the world
लोकप्रवीरः:
Karta
TypeAdjective
Rootलोकप्रवीर
FormMasculine, Nominative, Singular
प्रतिवीर्यतेजाःpossessing (matchless) valor and splendor
प्रतिवीर्यतेजाः:
Karta
TypeAdjective
Rootप्रतिवीर्यतेजस्
FormMasculine, Nominative, Singular
गदापाणिःone whose hand holds a mace (mace-handed)
गदापाणिः:
Karta
TypeNoun
Rootगदापाणि
FormMasculine, Nominative, Singular
भीमसेनःBhīmasena
भीमसेनः:
Karta
TypeNoun
Rootभीमसेन
FormMasculine, Nominative, Singular
तरस्वीimpetuous, forceful
तरस्वी:
Karta
TypeAdjective
Rootतरस्विन्
FormMasculine, Nominative, Singular
प्रवेपयन्causing to tremble
प्रवेपयन्:
Karta
TypeVerb
Rootप्र-वेप्
FormPresent (participle), Singular
शत्रुसङ्घान्hosts of enemies
शत्रुसङ्घान्:
Karma
TypeNoun
Rootशत्रुसङ्घ
FormMasculine, Accusative, Plural
अनीकेin the army/battle-array
अनीके:
Adhikarana
TypeNoun
Rootअनीक
FormNeuter, Locative, Singular
नागःan elephant
नागः:
Karta
TypeNoun
Rootनाग
FormMasculine, Nominative, Singular
प्रभिन्नःin rut, with temples streaming
प्रभिन्नः:
Karta
TypeAdjective
Rootप्र-भिद् (प्रभिन्न)
FormMasculine, Nominative, Singular
इवlike, as
इव:
TypeIndeclinable
Rootइव
नड्वलेषुin reed-beds
नड्वलेषु:
Adhikarana
TypeNoun
Rootनड्वल
FormNeuter, Locative, Plural
चंक्रम्यतेmoves about, roams
चंक्रम्यते:
TypeVerb
Rootक्रम्
FormPresent, Third, Singular, Atmanepada
कच्चित्whether indeed?, I wonder if
कच्चित्:
TypeIndeclinable
Rootकच्चित्
एनम्him
एनम्:
Karma
TypePronoun
Rootइदम् (एतद्)
FormMasculine, Accusative, Singular
स्मरन्तिremember
स्मरन्ति:
TypeVerb
Rootस्मृ
FormPresent, Third, Plural, Parasmaipada

वैशम्पायन उवाच

V
Vaiśampāyana
P
Pāṇḍya king
P
Pāṇḍavas
B
Bhīmasena (Bhīma)
K
Kauravas
I
Indra
M
mace (gadā)
E
elephant (nāga)