Shloka 231
Bhīṣma’s Recollection of the Duel: Charioteer’s Fall, Brahmin Protection, and Portents after Rāma’s Collapse
प्रजज्वाल नभो राजन् धूमायन्ते दिशो दश । न स्थातुमन्तरिक्षे च शेकुराकाशगास्तदा
prajajvāla nabho rājan dhūmāyante diśo daśa | na sthātum antarīkṣe ca śekur ākāśagās tadā ||
ภีษมะกล่าวว่า “ข้าแต่พระราชา! นภากาศลุกโพลงประหนึ่งไฟ และทิศทั้งสิบก็อบอวลด้วยควัน ในกาลนั้น แม้เหล่าผู้สัญจรในเวหาก็มิอาจหยุดนิ่งอยู่กลางอากาศได้”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse underscores how grave adharma and impending mass violence are mirrored by unsettling portents in nature; a ruler should read such signs as warnings to restrain conflict and uphold dharma.
Bhīṣma reports terrifying omens: the sky appears to burn, smoke fills all directions, and even sky-moving beings cannot remain in the atmosphere—signaling an extraordinary, ominous moment as war approaches.