Shloka 24
Bhīṣma’s Appraisal of Pāṇḍava-Alliance Warriors (Śikhaṇḍin, Dhṛṣṭadyumna, and Allied Kings)
तव सेनां महाबाहु: स्वां चैव परिपालयन् । ये बलवान, सत्यपराक्रमी, महाबाहु अर्जुन क्रोधमें आकर तुम्हारी सेनाका संहार करेंगे और अपनी सेनाकी रक्षामें संलग्न रहेंगे || २३ है ।।
tava senāṃ mahābāho svaṃ caiva paripālayan | ye balavantaḥ satyaparākramī mahābāhu arjunaḥ krodham āgamya tava senāyāḥ saṃhāraṃ kariṣyanti sva-senā-rakṣaṇe ca saṃlagnā bhaviṣyanti || ahaṃ cainaṃ pratyudiyām ācāryo vā dhanañjayam | rājendra ubhayoḥ senayoḥ tṛtīyo na kaścid rathī yo bāṇa-vṛṣṭiṃ kurvan arjunasya sammukhaṃ yātuṃ śaknoti ||
อรชุนผู้มีแขนใหญ่ ครั้นคุ้มครองกองทัพฝ่ายตนอยู่ หากโทสะลุกขึ้น ก็จักทำลายกองทัพของท่าน—เขาทรงกำลังและวีรกรรมสัตย์จริง ผู้จะรับศึกธนัญชัยได้แท้มีเพียงเราหรืออาจารย์โทรณะเท่านั้น โอ้จอมราชา ในสองกองทัพนี้ไม่มีนักรบรถศึกคนที่สามผู้ใด ที่จะออกไปเผชิญหน้าอรชุนผู้โปรยฝนแห่งศรได้
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Bhishma underscores realistic appraisal in dharmic warfare: recognize true capability, avoid self-deception, and understand that exceptional power (Arjuna’s) demands equally exceptional counter-force (only Bhishma or Drona). Ethical leadership includes honest counsel about risks to one’s own troops.
In Udyoga Parva, as war becomes imminent, Bhishma advises the Kaurava side about Arjuna’s battlefield dominance. He states that when provoked Arjuna will devastate the enemy while protecting his own, and that only Bhishma or Drona can properly face him—no other rathi in either army can withstand him.